Hoạt động giúp bé bình tĩnh lại: điều gì có ích và nên nói gì

Mình đam mê yoga và thiền đã nhiều năm. Chúng giúp mình rất nhiều để vượt qua căng thẳng và lo âu, khiến mình hiểu rõ hơn cảm xúc của chính mình, và mình mong là cũng khiến mình trở thành một người tốt hơn với gia đình, bạn bè và những người xung quanh. Mình rất muốn con gái mình có được những công cụ ấy sớm hơn mình nhiều.

Bố mẹ nào cũng biết khoảnh khắc ấy: tòa tháp đổ, đưa nhầm cái cốc, và bỗng nhiên có một người tí hon nằm lăn ra sàn, không nghe lọt một lời nào. Dưới đây là những điều có ích ở nhà mình, và những gì nghiên cứu về giáo dục mầm non nói về việc giúp trẻ nhỏ bình tĩnh lại.

Giữa cơn ăn vạ

Ở đỉnh điểm của một cảm xúc lớn, bé không thể lắng nghe, suy nghĩ hay làm theo hướng dẫn. Bài tập hít thở và lời giải thích để sau. Ngay lúc đó, việc của bố mẹ là làm người bình tĩnh:

• Ở gần và hạ thấp người. Ngồi gần bé, ngang tầm mắt bé.
• Nói thật ít, thật chậm. “Bố mẹ ở đây. Con an toàn rồi.”
• Tự mình thở chậm. Trẻ mượn sự bình tĩnh của bố mẹ trước khi tự tạo ra được sự bình tĩnh của mình.
• Giữ an toàn cho mọi người, và chờ đợi. Rồi nó sẽ qua.

Khi cơn bão bắt đầu dịu đi, đó là lúc cho một hoạt động giúp bé bình tĩnh.

Bảy hoạt động giúp bé bình tĩnh

1. Làm chú rùa. Rụt vào mai (ôm đầu gối, cúi đầu), hít thở chậm ba lần, và chui ra khi đã sẵn sàng. Các trường mầm non dạy cách này rất rộng rãi, vì chú rùa là thứ bé nào cũng bắt chước được.
2. Bụng bóng bay. Đặt tay lên bụng. Hít vào bằng mũi và cảm nhận bụng phồng lên như quả bóng bay; rồi thở ra thật chậm.
3. Ngửi hoa, thổi nến. Giơ một ngón tay lên: ngửi bông hoa thật chậm, rồi thổi ngọn nến thật nhẹ, nhẹ đến mức ngọn lửa chỉ hơi lay.
4. Siết chặt rồi thả lỏng. Nắm chặt hai bàn tay thành nắm đấm, đếm đến ba, rồi thả cho tay mềm oặt. Rồi đến vai, rồi đến ngón chân.
5. Nhìn nó lắng xuống. Lắc một lọ kim tuyến hoặc quả cầu tuyết và thở chậm cho đến khi tất cả kim tuyến đã lắng xuống.
6. Một góc ấm áp. Một chỗ nhỏ, mềm mại với một chiếc gối, một tấm chăn và một món đồ chơi yêu thích, nơi bé nào cũng có thể đến để thấy dễ chịu hơn. Đó là nơi để bình tĩnh lại, không bao giờ là một hình phạt.
7. Bình tĩnh lại có hướng dẫn. Vào những ngày khó khăn, một giọng nói ngắn gọn, nhẹ nhàng có thể dẫn nhịp thở thay cho bố mẹ. Đó là lý do tụi mình làm ra Lulu (xem bên dưới).

Hãy tập những hoạt động này khi bé đang bình tĩnh, như một trò chơi. Rồi khi một cảm xúc lớn ập đến, bé đã sẵn sàng. Thầy cô cũng có thể dùng chúng với cả lớp: bài hướng dẫn về giờ giải lao vận động trong lớp học của tụi mình kết hợp chúng với những giờ nghỉ vận động.

Gọi tên cảm xúc

Khi mọi thứ đã dịu hơn, hãy diễn tả cảm xúc ấy thành lời: “Lúc tòa tháp đổ, con đã giận lắm.” Gọi tên một cảm xúc là bước đầu tiên để xử lý nó. Trong một nghiên cứu với người lớn, việc nói cảm xúc thành lời đã làm dịu phản ứng báo động của não. Và qua 79 nghiên cứu với trẻ từ 2 đến 6 tuổi, các chương trình dạy trẻ về cảm xúc đã giúp trẻ hiểu và xử lý cảm xúc của mình tốt hơn.

• Dùng những từ đơn giản: vui, buồn, giận, lo, sợ, háo hức, mệt.
• Để ý cảm xúc nằm ở đâu trong cơ thể: mặt nóng bừng, bụng thắt lại.
• Cảm xúc nào cũng được phép; không phải hành động nào cũng vậy. “Con giận cũng không sao. Nhưng đánh người thì không được. Mình dậm chân nhé.”

Hiểu cảm xúc là một kỹ năng, giống như đếm hay đọc, và là kỹ năng mà trường học hiếm khi dạy trực tiếp ở lứa tuổi này. Những bé gọi tên được điều mình đang cảm thấy sẽ dễ nhờ giúp đỡ, chờ đến lượt và tự bình tĩnh lại hơn. Bài hướng dẫn về dạy trẻ nhỏ về cảm xúc của tụi mình có những từ đầu tiên nên dạy và những trò chơi có ích, còn chơi đóng vai là một cách nhẹ nhàng để luyện tập: bài hướng dẫn về chơi đóng vai và nhà búp bê cho thấy việc diễn lại một ngày giúp bé kể về ngày đó như thế nào.

Một chút thời gian yên tĩnh mỗi ngày

Sự bình tĩnh dễ tìm hơn khi nó là một thói quen. Vài phút yên tĩnh mỗi ngày, không có gì để thắng hay phải làm xong, giúp nhiều bé lắng lại. Điều này càng đúng sau giờ đi nhà trẻ hay đi học, hoặc khi bé đã bỏ giấc ngủ trưa. Thời gian yên tĩnh không nhất thiết phải im lặng: nằm xuống và lắng nghe, xem một cuốn sách, hay thở chậm đều được tính.

Thử cùng Lulu

Tụi mình đang làm Tiny Hands Feel, miễn phí cho mọi gia đình: thời gian yên tĩnh và những bài học đầu tiên về cảm xúc cho trẻ từ 2 đến 7 tuổi. Rùa Lulu nói thành tiếng, dẫn bé qua từng bước bình tĩnh lại, nên cả những bé chưa biết đọc cũng làm theo được. Có một phiên bản một phút bố mẹ có thể thử ngay hôm nay trên Tiny Hands Feel.

Khi vấn đề là thừa năng lượng chứ không phải cảm xúc dâng trào, bài hướng dẫn về trò chơi vận động trong nhà giúp bé xả năng lượng của tụi mình có thể giúp, còn bài hướng dẫn về thời gian dùng màn hình của trẻ nhỏ giải thích khi nào màn hình có thể giúp bé bình tĩnh lại, và khi nào thì không.

Đây là kinh nghiệm của một phụ huynh, không phải lời khuyên y khoa. Nếu bé ăn vạ quá thường xuyên hoặc quá dữ dội, hay bố mẹ lo lắng về bé, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc điều dưỡng nhi khoa.