Chơi đóng vai: vì sao bé mê nhà búp bê và những việc quen thuộc hằng ngày
Thử ngồi xem một bé hai tuổi chơi với chú gấu bông vài phút, nhiều khả năng bố mẹ sẽ thấy một bữa ăn, một lần tắm và một giờ đi ngủ. Gấu Teddy được đút một thìa súp tưởng tượng, được tắm, được đắp chăn và được xoa đầu. Trẻ diễn lại chính một ngày của mình từ rất lâu trước khi tự nghĩ ra câu chuyện riêng. Nhà búp bê là phiên bản thu nhỏ của một ngày ấy, với mọi thứ trong tầm tay.
Trò chơi đóng vai lớn lên thế nào
- Bắt chước hành động thật (khoảng 18 tháng đến 2 tuổi). Bé giả vờ uống từ một chiếc cốc rỗng, hoặc áp chiếc điện thoại đồ chơi lên tai. Trò giả vờ xoay quanh chính bé.
- Chơi với một nhân vật khác (khoảng 2 đến 3 tuổi). Búp bê hay gấu bông bắt đầu được chăm sóc: được cho ăn, được tắm, được đắp chăn. CDC liệt kê việc bé “dùng đồ vật để chơi giả vờ, như đút một khối gỗ cho búp bê ăn như thể đó là thức ăn” trong các mốc phát triển khoảng 30 tháng tuổi.
- Những cảnh nhỏ (khoảng 3 đến 4 tuổi). Các hành động nối thành chuỗi: ăn tối, rồi tắm, rồi đi ngủ. Đồ chơi bắt đầu biết nói, và bé lồng tiếng cho chúng.
- Câu chuyện và vai diễn (khoảng 4 đến 5 tuổi). Bé lên kế hoạch cho một cảnh trước khi chơi (“Giả sử Thỏ bị ốm nhé”), thay phiên nhau đóng vai cùng bạn, và nghĩ ra những chuyện chưa từng xảy ra.
Các bác sĩ nhi khoa xem chơi đóng vai là một phần của sự phát triển lành mạnh, một cách để luyện ngôn ngữ, thử nghiệm cảm xúc và hiểu được một ngày của mình. Các nhà nghiên cứu đã xem xét kỹ bằng chứng thì thận trọng hơn: chơi đóng vai thường đi cùng kỹ năng ngôn ngữ và kỹ năng xã hội tốt, nhưng khó chứng minh rằng chính nó tạo ra những kỹ năng đó. Dù thế nào, trẻ vẫn tự chọn trò chơi này, và đó là lúc rất tự nhiên để trò chuyện cùng con.
Vì sao những việc hằng ngày là câu chuyện được yêu thích nhất
Bữa ăn, giờ tắm và giờ ngủ diễn ra mỗi ngày, nên bé biết rõ chúng diễn ra thế nào. Vì vậy đây là những câu chuyện dễ diễn lại nhất, và khi chơi, bé có một cơ hội hiếm hoi được làm người quyết định. Bé đưa Gấu đi ngủ là đang tập các bước trong giờ đi ngủ của chính mình, từ phía bên kia. Nhiều bố mẹ thấy rằng một nếp sinh hoạt đã được chơi thử với đồ chơi thường diễn ra suôn sẻ hơn khi làm thật.
Giữ cho trò chơi nhẹ nhàng và tự do
Những đồ chơi đóng vai tốt nhất tự chúng làm rất ít. Chúng chờ được bé dùng đến. Một phiên bản trên màn hình cũng nên như vậy:
- Không có mục tiêu, không có điểm số. Không có gì để thắng nghĩa là không cần vội, và không có gì để làm sai.
- Nơi chốn thật, việc quen thuộc thật. Một chiếc giường, một bồn tắm, một cái bàn và một khu vườn. Những thứ bé nhận ra từ nhà mình.
- Phản ứng nhẹ nhàng. Một cái ngáp, một tiếng tõm, một tiếng nhai. Những hiệu ứng nhỏ giúp bé vẫn là người dẫn dắt câu chuyện.
- Âm thanh êm dịu. Nhạc nhẹ và không có tiếng reo hò, hợp với những lúc yên tĩnh.
Little House làm điều đó thế nào
Little House là một ngôi nhà búp bê mở bức tường phía trước, mỗi bên có một khu vườn. Năm bạn thú nhỏ sống ở đây: thỏ, gấu, mèo, cún và gấu trúc.
- Bế các bạn đi đâu cũng được. Trên giường hay giường tầng, các bạn cuộn tròn và ngủ khò. Trong bồn tắm, bong bóng bay lên rồi vỡ lách tách. Bên bàn ăn, các bạn ăn món có trên đĩa. Ngoài vườn có xích đu, cầu trượt, hố cát và bể bơi phao.
- Thứ gì cũng có phản ứng. Đèn, rèm cửa, đài radio (cả nhà nhảy múa), tủ lạnh và lò nướng (đồ ăn ra bàn), máy giặt, đồng hồ chim cúc cu, cây táo, bình tưới.
- Ngày và đêm. Mặt trời ở góc màn hình biến ngày thành đêm. Đèn bật sáng, và khi mọi người đã nằm gọn trên giường thì một bài hát ru vang lên.
- Chỉ cho xem, không cần chữ. Không có chữ nào phải đọc. Một bàn tay nhỏ chỉ cách bế một bạn thú, và thỉnh thoảng một bạn nghĩ ra điều mình muốn (ăn, tắm, nghe hát, chơi hoặc đi ngủ) thì bàn tay lại chỉ cách giúp bạn ấy.
Gợi ý cho bố mẹ
- Kể lại câu chuyện. “Gấu trúc đang tắm này. Nước có ấm không nhỉ? Giờ bạn ấy cần khăn tắm rồi.” Bố mẹ đang làm mẫu cách dùng lời để kể chuyện.
- Hỏi xem tiếp theo sẽ thế nào. “Thỏ ăn táo xong rồi. Giờ bạn ấy nên làm gì nhỉ?” Để bé quyết định; không có câu trả lời sai.
- Diễn lại một ngày của chính bé. Ăn sáng, đi nhà trẻ, tắm và đi ngủ theo đúng thứ tự bé vẫn làm. Đây cũng là cách hay để nói về một thay đổi, như giờ đi ngủ mới hay sắp có em bé.
- Chơi cảnh chúc ngủ ngon từ sớm. Đưa mọi người đi ngủ là cách dễ thương để nói về giờ đi ngủ, nhưng CDC khuyên không dùng màn hình trong một đến hai tiếng trước khi ngủ. Hãy chơi vào buổi chiều, rồi đến tối làm thật với một chú gấu bông thật.
- Chơi cùng đồ chơi thật. Một hộp giày vẽ các phòng bên trong và vài con thú bông là thành một ngôi nhà búp bê mang đi đâu cũng được. Trò chơi là điểm khởi đầu, không phải thứ thay thế.
Bước tiếp theo
Những bé thích chăm sóc các bạn thú thường cũng thích mặc đồ cho các bạn trong Dress-Up Party. Nếu muốn một trò ghép hình nhẹ nhàng với cùng phong cách sách tranh, hãy thử Jigsaw Puzzles.
Nguồn tham khảo
- CDC — Milestones by 30 Months (chơi giả vờ với đồ chơi, các nếp sinh hoạt đơn giản)
- CDC — Milestones by 4 Years (tham gia chơi đóng vai, không dùng màn hình trước khi ngủ)
- Yogman và cộng sự, Pediatrics — The Power of Play: A Pediatric Role in Enhancing Development in Young Children (2018)
- Lillard và cộng sự, Psychological Bulletin — The Impact of Pretend Play on Children's Development: A Review of the Evidence (2013)
- Mindell & Williamson, Sleep Medicine Reviews — Benefits of a Bedtime Routine in Young Children (2018)
Tiny Hands Play