Trò chơi nhân quả cho bé 1 đến 3 tuổi (và vì sao bé cứ lặp đi lặp lại mọi thứ)

Bố mẹ nào có con một tuổi cũng từng chứng kiến “thí nghiệm cái thìa”. Thìa rơi khỏi mép ghế ăn dặm. Bố mẹ nhặt lên. Thìa lại rơi. Bốn mươi lần. Trông thì như nghịch ngợm. Thật ra đó là khoa học.

Cái thìa để làm gì

Trong khoảng từ chín tháng đến ba tuổi, “dự án” chính của bé là tìm hiểu xem thế giới phản ứng với mình ra sao. Thả thìa: nó rơi, kêu loảng xoảng, và một người lớn xuất hiện. Làm lại lần nữa: kết quả y hệt. Làm thêm lần nữa: vẫn y hệt. Việc lặp lại không phải là bướng bỉnh; đó là bé đang kiểm chứng một quy luật tự nhiên, và điều đó mang lại cho bé niềm thỏa mãn sâu sắc, vì một thế giới phản ứng có thể đoán trước giúp trẻ cảm thấy an toàn.

Các nhà tâm lý học gọi đây là học về nguyên nhân và kết quả, và nó làm nền cho rất nhiều thứ đến sau: ngôn ngữ (mình nói “bế”, mình được bế lên), kỹ năng xã hội (mình cười, mẹ cười), và dần dần là khả năng suy luận (“nếu đẩy tòa tháp thì nó đổ, nên mình sẽ không đẩy”). Một đứa trẻ đã trải qua hàng nghìn lần nhân quả đáng tin cậy là đứa trẻ tin rằng thế giới này có lý lẽ.

Đồ chơi nhân quả tốt có điểm gì chung

• Kết quả đến nhanh. Khoảng cách càng ngắn, bé càng dễ nối hành động với kết quả.
• Lần nào cũng như nhau. Sự đáng tin cậy chính là toàn bộ bài học.
• Bé là người điều khiển. Đồ chơi tự trình diễn dạy bé rất ít về việc chính mình làm được điều gì.
• Kết quả phải rõ ràng. Ánh sáng, âm thanh, chuyển động. Những gì quá tinh tế thì bé một tuổi không để ý.
• Không thể làm sai. Không có thất bại, chỉ có thêm kết quả.

Đồ chơi bật nảy, trống phát sáng, một cái thìa gỗ và một cái nồi đều đạt. Bàn phím cũng vậy, nếu máy tính được phép phản hồi lại, và đó là lý do có Kaboom Keys.

Thêm một mục tiêu: bước tiếp theo

Khoảng hai tuổi, nhân quả thuần túy bắt đầu không còn đủ nữa. Bé không chỉ muốn một điều gì đó xảy ra; bé muốn làm cho một điều cụ thể xảy ra. Đây là lúc khả năng nhắm, căn thời điểm và đoán trước bắt đầu xuất hiện.

Ball Bonanza được làm ra đúng cho bước này. Một quả bóng nảy quanh màn hình đầy các bạn thú emoji. Bé chạm vào bất cứ đâu, quả bóng bay về phía ngón tay. Nếu trúng một bạn thú, bạn ấy sẽ xoay vòng, bẹp dí hoặc tròn mắt ngạc nhiên. Vẫn không có cách nào để thua và không có gì phải hoàn thành, nhưng giờ đã có mục tiêu, và kết quả phụ thuộc vào việc bé chạm ở đâu, chứ không chỉ là có chạm hay không. Đó là một bước nhảy thật sự về độ phức tạp, và bé hai tuổi vượt qua nó với vẻ tự hào thấy rõ.

Ba điều trò chơi lặng lẽ dạy bé:

1. Nhắm. “Mình muốn quả bóng ở đằng kia, nên mình chạm vào đằng kia.”
2. Kiên nhẫn chờ. Chạm trước, cú nảy đến sau một chút. Học cách chờ nửa giây để thấy kết quả khó hơn mình tưởng.
3. Đọc cảm xúc. Các bạn thú có khuôn mặt. Bé bắt đầu gọi tên những gì mình thấy: chóng mặt, ngạc nhiên, lảo đảo. Đó là vốn từ về cảm xúc, mượn từ một trò chơi vật lý.

Ở mỗi đầu sân còn có một khung thành, với một bạn thú thủ môn lạch bạch đi dọc vạch vôi. Mỗi bàn thắng là một tràng reo hò, pháo giấy và khán giả nhảy cẫng lên, rồi bóng quay về giữa sân để giao bóng lại. Không có gì được đếm điểm, nhưng khung thành cho việc nhắm một lý do: bé bắt đầu chọn một khung thành và điều khiển quả bóng về phía đó, hết lần chạm này đến lần chạm khác. Các thủ môn chậm chạp và đôi khi cố tình đoán sai hướng, nên bé hai tuổi ghi bàn đủ thường xuyên để muốn thử tiếp.

Cùng chơi với bé

Ball Bonanza là một sân chơi tự do, nên việc của bố mẹ là bình luận, không phải hướng dẫn:

• “Ôi, bạn ếch chóng mặt rồi kìa!”
• “Con đưa được quả bóng đến chỗ bạn gấu trúc không?”
• “Con định sút vào khung thành nào? VÀO!”
• “Nhìn kìa, một ngôi sao! Nếu quả bóng chạm vào thì sao nhỉ?”

Cứ vài phút, các bạn thú lại vẫy tay tạm biệt và một nhóm mới bước vào, và sẽ có những món đồ xuất hiện để thêm một quả bóng, làm mọi thứ nhanh hơn hoặc mời thêm bạn. Bố mẹ hãy chỉ cho bé; bé hai tuổi sẽ không tự để ý đến một thay đổi nhỏ.

Bước tiếp theo

Khi bé bắt đầu đòi hỏi luật chơi, muốn biết mình làm đúng chưa, là lúc bé sẵn sàng cho những trò chơi có mục tiêu. Stack It Up là một lựa chọn đầu tiên rất hợp: thả khối, xây tháp, cười vang khi tháp đổ. Cú sụp đổ được thiết kế để là phần vui nhất, nên lần đầu bé biết đến “cố gắng” không đi kèm với lần đầu biết đến “thua cuộc”.