Ghép hình cho bé: bé học được gì và nên bắt đầu với mấy mảnh

Tranh ghép là một trong số ít món đồ chơi cho bé biết mình làm đúng hay chưa mà không cần một lời nào. Mảnh ghép hoặc vừa, hoặc không. Bức tranh hoặc dần hiện ra, hoặc không. Phản hồi rõ ràng ấy là lý do lớn khiến ghép hình giữ chân được một đứa trẻ nhỏ, và khiến nó đáng giá hơn vẻ ngoài của mình.

Ghép hình thực ra dạy bé điều gì

Nhìn ra phần và tổng thể. Để đặt một mảnh, bé phải nhìn một mẩu nhỏ (một chút màu xanh, nửa ông mặt trời, mép một cái cây) và hình dung nó thuộc về chỗ nào trong cả bức tranh. Việc qua lại giữa phần và tổng thể đó là một kỹ năng không gian, và càng luyện càng giỏi.

Ghép dựa trên nhiều manh mối. Lúc đầu, bé ghép theo màu. Dần dần bé để ý đến mép và cạnh thẳng, rồi đến hình dạng các khớp lồi lõm, rồi đến những đường nét nối tiếp từ mảnh này sang mảnh kia. Mỗi manh mối mới là một bước nhỏ trong tư duy hình ảnh.

Đôi tay làm theo điều mắt đã tính. Nhặt một mảnh lên, xoay đúng chiều và đặt xuống thật đúng chỗ là bài tập vận động tinh, chính những cơ mà sau này bé dùng để vẽ và viết.

Kiên trì đến cùng. Một bộ 24 mảnh là hai mươi bốn thành công nhỏ nối tiếp nhau. Ghép xong một bộ dạy bé rằng việc lớn được hoàn thành từng chút một, một điều rất đáng học từ sớm.

Nghiên cứu nói gì

Nghiên cứu nổi tiếng nhất đã theo dõi trẻ từ khoảng hai đến bốn tuổi và ghi lại mức độ thường xuyên các bé chơi ghép hình ở nhà. Những bé chơi ghép hình thường xuyên hơn làm tốt hơn ở tuổi bốn rưỡi trong một bài kiểm tra di chuyển và xoay hình trong đầu, kể cả khi đã tính đến thu nhập gia đình và mức độ bố mẹ trò chuyện với bé. Chất lượng của việc chơi cũng quan trọng: bộ ghép khó hơn và bố mẹ hay nói về hình dạng, vị trí đi kèm với kỹ năng tốt hơn.

Các nghiên cứu khác cũng chỉ về cùng một hướng. Trẻ ba tuổi giỏi xếp lại mô hình khối theo mẫu hơn cũng thường làm tốt hơn các bài toán sơ khởi, và một buổi luyện tập không gian ngắn đã giúp trẻ sáu đến tám tuổi đạt điểm cao hơn trong các bài toán. Điều này không có nghĩa là chỉ riêng ghép hình sẽ làm bé giỏi toán, nhưng tư duy không gian và kỹ năng số học ban đầu rõ ràng phát triển cùng nhau, và ghép hình là một cách dễ dàng, vui vẻ để rèn một trong hai.

Bao nhiêu mảnh, ở tuổi nào

Mỗi bé mỗi khác, nên hãy coi đây là điểm xuất phát, không phải mục tiêu:

Hãy bắt đầu thấp hơn một cỡ so với mức bố mẹ nghĩ là bé đã làm được. Ghép xong mới là phần vui nhất, và một bộ hơi dễ một chút giúp bé tự tin hơn nhiều so với một bộ hơi khó một chút.

Cùng chơi với bé

• Nói về các mảnh ghép. “Mảnh này có ông mặt trời. Bầu trời ở đâu nhỉ?” Những từ như trên, góc, bên cạnh và lộn ngược chính là ngôn ngữ không gian mà nghiên cứu gắn với kỹ năng tốt hơn.
• Để bé thử trước. Đưa bé một mảnh rồi chờ. Nếu bé bí, hãy chỉ vào khu vực đó thay vì đặt giúp bé.
• Ghép viền trước, để sau. Khi bé đã ghép được 16 mảnh, hãy chỉ cho bé những mảnh có cạnh thẳng và cách chúng tạo thành khung. Đó là chiến thuật thật sự đầu tiên mà hầu hết các bé học được.
• Chơi lại bộ bé thích. Ghép lại cùng một bức tranh không hề chán với bé ba tuổi; đó là cách bé ghép nhanh hơn, và ghép nhanh thì thích lắm.

Jigsaw Puzzles làm điều này thế nào

Jigsaw Puzzles trên Tiny Hands Play có mười hai bức tranh và năm cỡ: 4, 6, 9, 16 và 24 mảnh. Ở các bộ nhỏ, mảnh ghép vẫn khớp vào dù chỉ được đặt gần đúng chỗ, nên bé hai tuổi cũng ghép xong; các bộ lớn hơn cần đặt chính xác hơn. Đặt một mảnh nhầm chỗ trên bảng, mảnh đó sẽ lắc đầu rồi quay về. Một bản mờ của bức tranh bên dưới bảng cho biết mảnh nào nằm ở đâu và có thể tắt bằng nút hình con mắt. Khi ghép xong, bức tranh bỗng sống động: nhân vật trong tranh thở và nhảy lên, còn mọi thứ trong cảnh phản ứng khi được chạm vào. Không có đồng hồ đếm giờ, không có cách nào để thua, và tranh đã ghép xong được đánh dấu tích để bé thấy mình đã tiến bộ đến đâu.

Cả tranh ghép thật nữa

Màn hình không thay được tranh ghép bằng bìa cứng. Bộ ghép gỗ dày có núm cầm hợp với các bé nhỏ, còn tranh ghép trải sàn với mảnh to rất hợp với trẻ mẫu giáo thích bày ra thật rộng. Một bộ tranh ghép trên bàn vào cuối tuần, cả nhà cùng ghép không vội vàng, dạy bé mọi điều mà phiên bản trên màn hình dạy, cộng thêm niềm vui có một bức tranh hoàn chỉnh để bày ra ngắm mãi.