Trò chơi trí nhớ giúp trẻ nhỏ phát triển trí nhớ làm việc như thế nào

Trò lật thẻ tìm cặp còn lâu đời hơn máy tính bảng, hơn cả máy tính, và hơn phần lớn đồ chơi trong nhà mình. Các thẻ úp xuống, lật hai thẻ, tìm cặp giống nhau. Trò chơi tồn tại lâu như vậy vì nó hiệu quả, và nó hiệu quả vì nó rèn luyện trí nhớ làm việc, một kỹ năng mà giáo viên mầm non rất quan tâm.

Trí nhớ làm việc là gì

Trí nhớ làm việc là “bàn làm việc” nhỏ trong đầu, nơi mình giữ thông tin trong lúc đang dùng đến nó. Nhớ một số điện thoại đủ lâu để bấm gọi. Giữ nửa đầu của một lời dặn trong khi nghe nửa sau. Nhớ thẻ sư tử nằm ở đâu trong lúc lật thẻ con ếch.

Ở trẻ em, đây là một chỉ báo mạnh cho việc trẻ sẽ theo kịp việc học ở trường ra sao, vì gần như mọi thứ trong lớp học đều cần đến nó: “Lấy sách ra, mở trang mười, và viết tên con lên đầu trang” là ba việc phải giữ trong đầu cùng lúc. Trẻ có trí nhớ làm việc yếu hơn không phải là kém thông minh hơn; các con chỉ dễ bị đứt mạch hơn, và điều đó trông giống như không chú ý.

Trẻ chơi trò chơi trí nhớ càng nhiều thì càng giỏi, và vui chơi là một cách luyện tập vui vẻ, dù các nghiên cứu chưa thống nhất về việc những tiến bộ đó có chuyển sang việc học ở trường hay không.

Vì sao trò lật thẻ tìm cặp hiệu quả

Mỗi lượt trong trò chơi trí nhớ là một bài tập trí nhớ làm việc thu nhỏ:

1. Lật một thẻ. Ghi nhớ nó: đó là gì, nằm ở đâu.
2. Lật thẻ khác. So sánh với thẻ đầu tiên, và với mọi thẻ đã thấy trước đó.
3. Cập nhật. Nếu trùng, cặp đó xong. Nếu không, nhớ cả hai vị trí để dùng sau.

Không có gì khác làm phân tâm khỏi vòng lặp đó. Không có câu chuyện, không có áp lực thời gian trừ khi mình muốn, không có thua cuộc. Bé có thể chơi hai mươi phút và đã thực hiện hàng chục vòng ghi nhớ, so sánh, cập nhật.

Chơi với bé hai tuổi

Ở tuổi lên hai, trò chơi gần như chưa phải là về trí nhớ. Nó là về việc chờ đến lượt, gọi tên các hình, và niềm vui của việc lật thẻ. Hãy chơi bảng nhỏ nhất, mười hai thẻ trong Memory Match, và bố mẹ tự nói to ra phần lớn những gì cần nhớ:

• “Ồ, bạn sư tử! Mình thấy bạn sư tử kia ở đâu nhỉ?”
• “Đây là bạn ếch. Nhớ nhé: ếch ở góc này.”
• Ăn mừng mỗi lần tìm được cặp, kể cả những cặp bố mẹ tìm ra.

Mục đích là làm mẫu cho bé thấy việc ghi nhớ nghe như thế nào. Trẻ thấm cách làm trước khi tự mình dùng được nó.

Chơi với bé bốn tuổi

Bé bốn tuổi đã có thể chơi thật sự. Chuyển lên 24 thẻ khi 12 thẻ trở nên quá dễ. Có hai thói quen đáng khuyến khích:

• Nói tên hình khi lật thẻ. Gọi tên một thứ giúp nhớ lâu hơn. Lật thẻ trong im lặng là cách các thẻ bị quên.
• Nhìn trước khi lật thẻ thứ hai. Phản xạ tự nhiên là lật bừa. Dừng lại nghĩ “thẻ kia có thể ở đâu nhỉ?” chính là toàn bộ kỹ năng.

Memory Match đếm số lượt và thời gian, và ghi nhớ thành tích tốt nhất của từng bé theo từng cỡ bảng, nên bé bốn tuổi có thể tự phá kỷ lục của mình mà không phải thi với anh chị em.

Chơi với trẻ từ bảy tuổi trở lên

Trẻ lớn hơn chơi được 36 thẻ và bắt đầu dùng chiến thuật thật sự: lật có hệ thống thay vì lật ngẫu nhiên, nhớ các cặp vị trí thay vì từng thẻ riêng lẻ, và để ý khi một thẻ mình cần đã từng được lật ra. Hãy hỏi con giải thích chiến thuật của mình; mô tả được cách mình ghi nhớ là một bước tiến lớn để chủ động dùng trí nhớ ở trường.

Hai ghi chú nhỏ về thiết kế

Có hai phụ huynh viết thư góp ý về cùng những điều này, nên mình nghĩ cũng đáng nhắc đến. Đồng hồ trong Memory Match chỉ bắt đầu chạy từ lần lật thẻ đầu tiên, nên không ai bị tính giờ khi nhìn bảng trước. Và có nút Size (cỡ bảng) ngay khi đang chơi, nên khi em nhỏ hơn tham gia, chuyển từ 24 thẻ xuống 12 thẻ không có nghĩa là phải quay lại menu để bắt đầu từ đầu.

Không chỉ có trò lật thẻ

Một khi đã để ý, bố mẹ sẽ thấy trí nhớ làm việc xuất hiện ở khắp nơi. Nấu ăn theo công thức, lắp Lego theo tờ hướng dẫn, chơi bài Uno. Trên trang này, Melody Maker yêu cầu bé giữ một chuỗi nốt nhạc trong đầu rồi đàn lại, đó là trí nhớ làm việc dành cho âm thanh, còn Tiny Town yêu cầu bé nhớ món quà dành cho ai trong lúc đi qua thị trấn. Bề ngoài khác nhau, nhưng cùng một “cơ bắp”.