Hoe memoryspelletjes het werkgeheugen van jonge kinderen versterken

Memory is ouder dan de tablet, ouder dan de computer, ouder dan het meeste speelgoed in je huis. Kaartjes met de plaatjes naar beneden, draai er twee om, zoek het paar. Het spel bestaat nog steeds omdat het werkt, en het werkt omdat het het werkgeheugen traint, een vaardigheid waar kleuterjuffen en -meesters veel belang aan hechten.

Wat het werkgeheugen is

Het werkgeheugen is de kleine werkruimte in je hoofd waar je informatie vasthoudt terwijl je ermee bezig bent. Een telefoonnummer onthouden tot je het hebt ingetoetst. De eerste helft van een opdracht vasthouden terwijl je de tweede helft hoort. Onthouden waar het leeuwenkaartje lag terwijl je de kikker omdraait.

Bij kinderen voorspelt het sterk hoe ze zich op school redden, want bijna alles in de klas vraagt erom: ‘Pak je boek, sla bladzijde tien open en schrijf je naam bovenaan’ dat zijn drie dingen die ze tegelijk moeten onthouden. Kinderen met een zwakker werkgeheugen zijn niet minder slim; ze raken alleen makkelijker de draad kwijt, en dat ziet eruit alsof ze niet opletten.

Kinderen worden beter in memoryspelletjes door te oefenen, en spelen is een fijne manier van oefenen, al is het onderzoek niet eenduidig over de vraag of die vooruitgang ook doorwerkt in het schoolwerk.

Waarom memory werkt

Elke beurt in memory is een werkgeheugenoefening in het klein:

1. Draai een kaartje om. Sla het op: wat het is, waar het ligt.
2. Draai er nog een om. Vergelijk het met het eerste, en met elk kaartje dat je al eerder zag.
3. Werk bij. Was het een paar, dan ben je daarmee klaar. Zo niet, onthoud dan beide plekken voor later.

Er gebeurt verder niets wat afleidt van die cyclus. Geen verhaal, geen tijdsdruk tenzij je die wilt, en je kunt niet verliezen. Kinderen kunnen het twintig minuten spelen en hebben dan tientallen rondjes opslaan, vergelijken en bijwerken achter de rug.

Spelen met een tweejarige

Op je tweede gaat het spel nog nauwelijks over geheugen. Het draait om om de beurt spelen, plaatjes benoemen en het plezier van het omdraaien. Speel met het kleinste bord, twaalf kaartjes in Memory Match, en onthoud zelf het meeste, hardop:

• ‘O, een leeuw! Waar zagen we die andere leeuw ook alweer?’
• ‘Dat is een kikker. Even onthouden: kikker in de hoek.’
• Juich bij elk paar, ook als jij het vond.

Het gaat erom voor te doen hoe onthouden klinkt. Kinderen nemen de strategie over voordat ze die zelf kunnen gebruiken.

Spelen met een vierjarige

Vierjarigen kunnen echt meespelen. Ga naar 24 kaartjes als twaalf te makkelijk wordt. Twee gewoontes zijn het aanmoedigen waard:

• Zeg wat je ziet als je een kaartje omdraait. Wat je benoemt, blijft beter hangen. Wie stil omdraait, vergeet kaartjes sneller.
• Kijk voordat je het tweede kaartje omdraait. De neiging is om maar wat om te draaien. Even stoppen en denken ‘waar zou die andere liggen?’: daar draait het om.

Memory Match telt beurten en tijd en onthoudt per kind het beste resultaat per bordgrootte, zodat een vierjarige tegen zijn eigen record kan spelen zonder de strijd aan te gaan met een broer of zus.

Spelen met een zevenjarige en ouder

Oudere kinderen kunnen 36 kaartjes aan en gaan echte strategie gebruiken: systematisch omdraaien in plaats van willekeurig, paren van plekken onthouden in plaats van losse kaartjes, en merken wanneer een kaartje dat ze nodig hebben al eens is omgedraaid. Vraag ze hun strategie uit te leggen; wie kan beschrijven hoe hij iets onthoudt, is een flinke stap dichter bij het bewust inzetten van zijn geheugen op school.

Twee kleine ontwerpkeuzes

Twee ouders mailden me over dezelfde dingen, dus ik noem ze even. De timer in Memory Match begint pas bij het eerste kaartje dat je omdraait, zodat je rustig eerst naar het bord kunt kijken zonder dat de tijd al loopt. En tijdens het spelen is er een knop om de grootte te wijzigen: doet er een jonger broertje of zusje mee en wil je van 24 naar 12 kaartjes, dan hoef je niet via het menu opnieuw te beginnen.

Verder dan memory

Het werkgeheugen zie je overal als je er eenmaal op let. Koken uit een recept, een bouwinstructie van Lego volgen, het kaartspel Uno. Op deze site laat Melody Maker kinderen een reeks noten onthouden en naspelen (werkgeheugen voor geluid), en in Tiny Town moeten ze onthouden voor wie een cadeautje is terwijl ze door het dorp lopen. Andere buitenkant, dezelfde spier.