เกมจับคู่ช่วยพัฒนาความจำเพื่อใช้งาน (Working Memory) ของเด็กเล็กได้อย่างไร

เกมเปิดการ์ดจับคู่มีมาก่อนแท็บเล็ต ก่อนคอมพิวเตอร์ และเก่ากว่าของเล่นส่วนใหญ่ในบ้านคุณ คว่ำการ์ดไว้ เปิดสองใบ หาคู่ให้เจอ เกมนี้อยู่รอดมาได้เพราะมันได้ผล และที่ได้ผลก็เพราะมันฝึกความจำเพื่อใช้งาน ซึ่งเป็นทักษะที่คุณครูปฐมวัยให้ความสำคัญมาก

ความจำเพื่อใช้งานคืออะไร

ความจำเพื่อใช้งาน (working memory) คือพื้นที่ทำงานเล็ก ๆ ในสมอง ที่เราใช้เก็บข้อมูลไว้ระหว่างที่กำลังใช้มันอยู่ เช่น จำเบอร์โทรศัพท์ไว้นานพอจะกดโทรออก จำครึ่งแรกของคำสั่งไว้ระหว่างที่ฟังครึ่งหลัง หรือจำว่าการ์ดสิงโตอยู่ตรงไหนระหว่างที่เปิดการ์ดกบ

ในเด็ก ทักษะนี้บอกได้ค่อนข้างแม่นว่าลูกจะรับมือกับชีวิตในโรงเรียนได้ดีแค่ไหน เพราะเกือบทุกอย่างในห้องเรียนต้องใช้มัน “หยิบหนังสือ เปิดหน้าสิบ แล้วเขียนชื่อไว้ข้างบน” คือสามอย่างที่ต้องจำไว้พร้อมกัน เด็กที่ความจำเพื่อใช้งานยังไม่แข็งแรงไม่ได้ฉลาดน้อยกว่า แค่หลุดง่ายกว่า ซึ่งดูภายนอกเหมือนไม่ตั้งใจฟัง

เด็กจะเล่นเกมความจำเก่งขึ้นเมื่อได้ฝึก และการเล่นก็เป็นวิธีฝึกที่สนุก แต่งานวิจัยยังมีผลไม่ตรงกันว่าความก้าวหน้านั้นจะส่งผลไปถึงการเรียนในโรงเรียนด้วยหรือไม่

ทำไมเกมจับคู่จึงได้ผล

ทุกตาในเกมจับคู่คือแบบฝึกความจำเพื่อใช้งานฉบับย่อ:

1. เปิดการ์ดหนึ่งใบ แล้วจำไว้ว่าเป็นรูปอะไร อยู่ตรงไหน
2. เปิดอีกใบ เทียบกับใบแรก และกับทุกใบที่เคยเห็นมาก่อน
3. อัปเดตข้อมูล ถ้าตรงกัน คู่นั้นก็เสร็จ ถ้าไม่ตรง ก็จำตำแหน่งของทั้งสองใบไว้ใช้ทีหลัง

ไม่มีอะไรอื่นมารบกวนวงจรนี้ ไม่มีเรื่องราว ไม่มีแรงกดดันจากเวลาถ้าคุณไม่ต้องการ และไม่มีการแพ้ ลูกเล่นได้ยี่สิบนาที และได้ฝึกวงจร จำ–เทียบ–อัปเดต ไปหลายสิบรอบ

เล่นกับเด็กสองขวบ

ตอนสองขวบ เกมนี้แทบยังไม่เกี่ยวกับความจำ แต่เป็นเรื่องการผลัดกันเล่น การบอกชื่อภาพ และความสนุกตอนพลิกการ์ด เลือกกระดานที่เล็กที่สุด คือการ์ดสิบสองใบใน Memory Match แล้วคุณพ่อคุณแม่ช่วยจำและพูดออกเสียงเป็นส่วนใหญ่:

• “โอ้ สิงโต! เราเห็นสิงโตอีกตัวที่ไหนนะ?”
• “นี่กบ จำไว้นะ กบอยู่ตรงมุม”
• ฉลองทุกครั้งที่จับคู่ได้ รวมถึงคู่ที่คุณเป็นคนหาเจอด้วย

จุดประสงค์คือทำให้ลูกได้ยินว่าการจำ ฟังดูเป็นอย่างไร เด็กจะซึมซับวิธีคิดได้ก่อนที่จะใช้มันเป็นเสียอีก

เล่นกับเด็กสี่ขวบ

เด็กสี่ขวบเล่นได้จริงแล้ว พอสิบสองใบเริ่มง่ายไป ก็ขยับขึ้นเป็น 24 ใบ มีสองนิสัยที่ควรชวนให้ทำ:

• พูดชื่อภาพตอนเปิดการ์ด การบอกชื่อทำให้จำติด การเปิดเงียบ ๆ คือสาเหตุที่การ์ดถูกลืม
• มองก่อนเปิดใบที่สอง ใจมักอยากเปิดใบไหนก็ได้ แต่การหยุดคิดสักนิดว่า “อีกใบน่าจะอยู่ตรงไหน” คือหัวใจของทักษะนี้ทั้งหมด

Memory Match นับจำนวนตาและเวลา และจำสถิติดีที่สุดของเด็กแต่ละคนแยกตามขนาดกระดาน เด็กสี่ขวบจึงแข่งทำลายสถิติของตัวเองได้ โดยไม่ต้องแข่งกับพี่น้อง

เล่นกับเด็กเจ็ดขวบขึ้นไป

เด็กโตเล่นการ์ด 36 ใบได้ และเริ่มใช้กลยุทธ์จริงจัง เช่น เปิดอย่างเป็นระบบแทนการเปิดสุ่ม จำเป็น คู่ตำแหน่ง แทนการจำทีละใบ และสังเกตได้ว่าการ์ดที่ต้องการเคยถูกเปิดไปแล้ว ลองให้ลูกอธิบายกลยุทธ์ของตัวเอง การอธิบายได้ว่าตัวเองจำอย่างไร เป็นก้าวสำคัญสู่การใช้ความจำอย่างตั้งใจในโรงเรียน

สองเรื่องเล็ก ๆ ในการออกแบบ

มีคุณพ่อคุณแม่สองคนเขียนมาเรื่องเดียวกัน จึงขอเล่าไว้ตรงนี้ ตัวจับเวลาใน Memory Match จะยังไม่เริ่มจนกว่าจะเปิดการ์ดใบแรก ใครอยากมองกระดานก่อนก็ไม่เสียเปรียบ และระหว่างเล่นมีปุ่ม Size ให้เปลี่ยนขนาด ถ้าน้องคนเล็กมาขอเล่นด้วย การเปลี่ยนจาก 24 ใบเป็น 12 ใบก็ไม่ต้องกลับไปเริ่มใหม่ที่เมนู

ไม่ได้มีแค่เกมจับคู่

พอเริ่มสังเกต จะเห็นความจำเพื่อใช้งานอยู่ทุกที่ ทำอาหารตามสูตร ต่อเลโก้ตามคู่มือ หรือเล่นไพ่ Uno ในเว็บนี้ Melody Maker ให้ลูกจำลำดับโน้ตแล้วเล่นตาม ซึ่งเป็นความจำเพื่อใช้งานด้านเสียง และ Tiny Town ให้ลูกจำว่าของขวัญชิ้นนี้ต้องเอาไปให้ใครระหว่างเดินข้ามเมือง หน้าตาต่างกัน แต่ฝึกกล้ามเนื้อเดียวกัน