สอนเด็กเล็กเล่นทำนองเพลง: โด เร มี การฝึกฟัง และเปียโนแปดคีย์

ทารกขยับตัวตามเพลงได้ก่อนจะเดินได้เสียอีก ดนตรีไม่ใช่สิ่งที่เราต้องเติมเข้าไปในตัวเด็ก แต่เป็นสิ่งที่เขามีติดตัวมาตั้งแต่เกิด คำถามของคุณพ่อคุณแม่คือจะหล่อเลี้ยงมันอย่างไร และคำตอบในช่วงหลายปีแรกแทบไม่เกี่ยวกับการอ่านโน้ตเลย

ฝึกหูก่อนเสมอ

แนวทางการสอนดนตรีหลายแบบให้ความสำคัญกับหูก่อนการอ่านโน้ต เด็กจะหัด ฟัง และร้องทำนองได้ก่อนจะอ่านโน้ต เหมือนกับที่เด็กพูดได้ก่อนอ่านหนังสือออก การฟังในที่นี้คือการแยกได้ว่าโน้ตตัวนี้สูงหรือต่ำกว่าตัวก่อน ทำนองไต่ขึ้นแล้วก็ไล่ลงมา จังหวะสม่ำเสมอหรือกระตุก การอ่านโน้ตมาทีหลัง เหมือนกับที่การอ่านคำมาหลังจากพูดคำนั้นได้แล้ว

เครื่องดนตรีชิ้นแรกของเด็กเล็กจึงควรทำได้สามอย่าง คือ ให้เสียงที่ชัดและฟังสบาย มีโน้ตน้อยพอที่ลูกจะหาทางไปมาได้เอง และเล่นเพลงจริงได้เร็วพอที่ลูกจะรู้สึกว่าตัวเองเป็นนักดนตรี

ทำไมต้องแปดคีย์

เปียโนเต็มรูปแบบมี 88 คีย์ ซึ่งชวนงงมากสำหรับเด็กสามขวบ แปดคีย์ หรือหนึ่งช่วงเสียงตั้งแต่โดถึงโดสูง ก็เพียงพอสำหรับเพลงง่าย ๆ หลายเพลง Twinkle Twinkle, Mary Had a Little Lamb และ Hot Cross Buns เล่นได้ครบในหนึ่งช่วงเสียง ท่อนแรกของ Happy Birthday และทำนองหลักของ Ode to Joy ก็เช่นกัน คีย์สีสดแปดคีย์ยังน้อยพอที่เด็กเล็กจะหาทางไปมาได้เองด้วย

Melody Maker คือเปียโนแปดคีย์ที่สร้างจากแนวคิดนี้ คีย์มีขนาดใหญ่ สีสดใส และมีชื่อโน้ตแบบโซลเฟจ (Do, Re, Mi…) กำกับไว้ บนแล็ปท็อป ปุ่มตัวอักษร A ถึง K ใช้เล่นคีย์เหล่านี้ได้ ซึ่งเด็กส่วนใหญ่ค้นพบเองก่อนที่คุณจะทันบอก

สามทางเข้า

Free Play คือเปียโนล้วน ๆ แตะ ได้ยินเสียงโน้ต แตะอีกคีย์ เริ่มจากตรงนี้แล้วอยู่ตรงนี้ไปสักพัก เด็กสามขวบต้องรู้สึกว่าเครื่องดนตรีเป็นของเล่นก่อน แล้วจึงจะรู้สึกว่ามันเป็นบทเรียน

Learn Melodies คือส่วนที่ได้ฝึกหู ครูสิงโตใจดีจะเล่นทำนองสั้น ๆ ให้ฟัง โดยมีลูกบอลเด้งกระโดดจากคีย์หนึ่งไปอีกคีย์หนึ่ง เพื่อบอกว่าครูกดคีย์ไหน จากนั้นก็ถึงตาลูกเล่นตาม ถ้ากดผิดโน้ต ครูสิงโตจะเล่นทำนองนั้นให้ฟังใหม่ ช้าลงอีกนิด ทำนองทั้งสามสิบเพลงค่อย ๆ ยากขึ้น:

• ด่าน 1 ถึง 5 มีสามหรือสี่โน้ต และมีรูปทรงทำนองที่ชัดเจน ไต่ขึ้น ไล่ลง หรือกระโดด
• ด่าน 6 ถึง 15 เพิ่มโน้ตเสียงยาว ตัวหยุด และรูปแบบที่ยาวขึ้น
• ด่าน 16 เป็นต้นไปเป็นเพลงจริง ตั้งแต่ Hot Cross Buns ผ่าน Old MacDonald และ Jingle Bells ไปจนถึง Happy Birthday และ Ode to Joy

ทำนองที่เล่นผ่านแล้วจะมีดาวกำกับ และเพลงถัดไปจะถูกไฮไลต์ไว้ ลูกจึงเห็นความก้าวหน้าของตัวเอง

Song Parade คือการเล่นตามเพลง โน้ตจะตกลงมาหาคีย์บอร์ด โดยมีวาฬเป็นวาทยกร ส่วนนี้ใช้ความจำน้อยกว่าแต่เน้นจังหวะมากกว่า และเด็กโตชอบกันมาก

ลูกได้เรียนรู้อะไรจริง ๆ

• การแยกระดับเสียง สูงกว่าหรือต่ำกว่า ซึ่งเป็นรากฐานของทักษะดนตรีทุกอย่าง
• ความจำลำดับ จำโน้ตสี่ตัว แล้วหกตัว แล้วสิบตัวตามลำดับ นี่คือความจำเพื่อใช้งานด้านเสียง
• จังหวะ Melody Maker ให้คะแนนโน้ตแต่ละตัวที่ลูกเล่นตามว่าตรงจังหวะ คลาดไปนิด หรือคลาดไปมาก ด้วยจุดสีแบบนุ่มนวล
• ความมั่นใจ การได้เล่นเพลงที่ใคร ๆ ก็รู้จักตอนอายุสี่ขวบ เป็นความตื่นเต้นของจริง

เคล็ดลับจากพ่อคนหนึ่ง

1. ลดความเร็วลง มีปุ่มเต่าที่ทำให้ครูสิงโตเล่นตัวอย่างช้าลง ใช้เลยครับ เด็กสี่ขวบต้องใช้กับทำนองที่ยาวเกินหกโน้ตทุกเพลง
2. ร้องชื่อโน้ตออกมา ร้อง โด เร มี ออกเสียงไปพร้อมกับที่ลูกเล่น จะช่วยผูกระดับเสียงไว้กับคำ
3. บนมือถือให้หมุนจอแนวนอน คีย์บอร์ดต้องใช้ความกว้าง
4. อย่าแก้ ให้เล่นซ้ำ ปุ่มเล่นซ้ำจะเล่นตัวอย่างให้ฟังใหม่ ปล่อยให้เกมเป็นฝ่ายแก้ ส่วนคุณเป็นฝ่ายให้กำลังใจ
5. หยุดตอนที่ยังสนุก วันละหนึ่งทำนองก็เป็นจังหวะที่ดีแล้ว

ขั้นต่อไป

เด็กที่เล่นทำนองครบแล้วมักอยากได้เครื่องดนตรีจริง คีย์บอร์ดราคาไม่แพงที่มีคีย์ขนาดเต็มคือขั้นต่อไปที่เป็นธรรมชาติที่สุด และลูกจะมาถึงจุดนั้นพร้อมกับรู้อยู่แล้วว่าโดถึงโดฟังเป็นอย่างไร