Van krabbels naar letters: hoe tekenen leidt tot schrijven

De krabbel van een tweejarige lijkt soms helemaal niets voor te stellen. In werkelijkheid is het de eerste stap op een lange weg die eindigt op het moment dat je kind zijn eigen naam schrijft, en elke fase onderweg is het waard om te vieren in plaats van te verbeteren.

De fases van tekenen

Kindertekeningen ontwikkelen zich in een vrij voorspelbare volgorde, al gaat elk kind in zijn eigen tempo:

• Krabbelen (ongeveer 1½ tot 3 jaar). Grote armbewegingen, heen en weer, rondje na rondje. Het plezier zit in de beweging en de sporen die ze achterlaat. Kinderen leren dat hun hand bepaalt wat er verschijnt.
• Vormen (ongeveer 3 tot 4 jaar). Cirkels gaan dicht, lijnen beginnen en stoppen met opzet, en een cirkel met twee streepjes eronder wordt een mens: het koppoppetje. Uit precies deze bouwstenen bestaan later ook de letters.
• Tekeningen met een verhaal (ongeveer 4 tot 6 jaar). Een huis, een zon in de hoek, het hele gezin op een rij. De tekening betekent nu iets, en kinderen vertellen er dolgraag over.
• Letters en woorden (ongeveer 5 tot 8 jaar). Letters duiken eerst op in tekeningen, daarna los. Cirkels en lijnen zijn de bouwstenen van letters, dus rondjes en lijnen tekenen is prima oefening.

Waarom overtrekken helpt

Een letter schrijven is een kleine reeks bewegingen in de juiste volgorde: bovenaan beginnen, naar beneden, weer omhoog, dwars eroverheen. Door over te trekken oefent een kind die reeks zonder tegelijk de vorm te hoeven onthouden. De vorm staat er al; het kind volgt hem alleen. Genummerde startpunten laten zien in welke volgorde de lijnen komen; laat het kind daarna de letter zonder puntjes proberen, uit het hoofd. Onderzoek bij kinderen in groep 3 (in Vlaanderen het eerste leerjaar) liet zien dat die combinatie het beste werkte, en als letters eenmaal vanzelf gaan, kan het kind nadenken over wát het schrijft in plaats van hóé.

Twee dingen zijn het belangrijkst:

1. Waar je begint. Veel letters gaan makkelijker als je bovenaan begint. Wie bovenaan begint, krijgt de vorm meestal ook makkelijker goed.
2. De volgorde van de lijnen. Een A is twee schuine lijnen en dan een streep dwars. Door het elke keer in dezelfde volgorde te doen, gaat het steeds vloeiender.

Hoe Chalk Art dat aanpakt

Chalk Art is in de eerste plaats een vrij tekenspel: kies een krijtje uit het blik en teken op een schoolbord of op het asfalt van het schoolplein. Er zijn geen regels, geen score en geen foute antwoorden. Voor kinderen die aan letters toe zijn, laat de overtrekstand een gestippelde vorm, letter of cijfer zien om overheen te tekenen:

1. Een groen startpunt laat zien waar elke lijn begint, en is genummerd als een letter meer dan één lijn heeft, zodat de schrijfvolgorde zichtbaar is.
2. Puntjes lichten op als ze overgetrokken zijn, zodat het kind zijn vooruitgang ziet.
3. Een klein feestje volgt zodra de vorm af is, en het pijltje gaat door naar de volgende letter.
4. Fouten maken niet uit. Buiten de puntjes tekenen verandert niets, en met de terugknop maak je de laatste lijn altijd ongedaan.

Het hele alfabet van A tot Z, de cijfers 0 tot 9 en acht vormen (cirkel, vierkant, driehoek, ster, hart, huis, zon en regenboog) zitten erin.

Tips voor volwassenen

• Vraag, raad niet. ‘Vertel eens over je tekening’ werkt beter dan ‘Is dat een hond?’
• Begin met hun eigen naam. Om de letters van hun eigen naam geven kinderen het meest. Trek die eerst over.
• Kort en vaak. Vijf minuten overtrekken is ruim genoeg voor een vierjarige. Stop terwijl het nog leuk is.
• Blijf ook vrij tekenen. Overtrekken is een hulpmiddel, niet het doel. Laat ze meestal gewoon tekenen wat ze willen.
• Kijk samen terug. Bewaarde tekeningen blijven in de galerij op je apparaat staan. Samen naar de tekeningen van vorige maand kijken laat kinderen zien hoeveel ze vooruit zijn gegaan.

Echt krijt hoort er ook bij

Niets gaat boven een doos echt stoepkrijt op de stoep: de grootte van het ‘doek’, het gevoel van het krijtje en het plezier als de regen alles weer wegspoelt. Chalk Art is een fijne aanvulling voor regenachtige dagen, op reis en in de wachtkamer. Schijnt de zon, neem het krijt dan mee naar buiten.

Hoe nu verder?

Kinderen die graag letters overtrekken, vinden vaak ook Spell It Out leuk, waar ze de ontbrekende letter in een woord zoeken, en Dress-Up Party voor een ander soort creatief spel.