Vormen sorteren: hoe peuters vormen leren (en waarom de vormenstoof werkt)

De vormenstoof staat al generaties lang in de kast van de peuterspeelzaal, en niet voor niets. Een doos, een paar gaten, een handvol blokjes: een peuter ziet wat hij moet doen zonder dat iemand het uitlegt, en de doos laat meteen weten of het gelukt is. Het blokje valt erin of het valt er niet in.

Hoe vormkennis groeit

• Eerst rond (ongeveer 18 maanden tot 2 jaar). De cirkel is de makkelijkste vorm om erin te doen, omdat hij past hoe je hem ook draait. Bij de meeste kinderen lukt de cirkel al lang voordat er iets anders lukt.
• Hoeken (ongeveer 2 tot 3 jaar). Vierkanten en driehoeken passen alleen als ze recht voor het gat liggen, dus kinderen gaan het blokje draaien tot het past. Dit is vroeg ruimtelijk inzicht: je voorstellen hoe een vorm moet bewegen.
• Namen en vormen die op elkaar lijken (ongeveer 3 tot 4 jaar). Kinderen leren de woorden (cirkel, vierkant, driehoek, ster) en gaan vormen uit elkaar houden die op elkaar lijken: een vierkant en een rechthoek, een ovaal en een cirkel, een zeshoek en een achthoek. Hoeken tellen wordt dan een handige strategie.

Kennis van vormen is een directe opstap naar het eerste rekenen en lezen. Een driehoek van een vierkant onderscheiden vraagt hetzelfde nauwkeurige kijken als een ‘b’ van een ‘d’ onderscheiden.

Wat het makkelijk genoeg maakt voor een tweejarige

1. Begin met één vorm en één gat. Eén grote cirkel is gegarandeerd succes, en succes zorgt ervoor dat een peuter het nog een keer wil doen.
2. Laat het gat helpen. Een gekleurde rand om elk gat, in dezelfde kleur als de vorm, geeft een tweede aanwijzing zolang de namen van de vormen nog nieuw zijn.
3. Wees mild met mikken. Kleine handjes zijn niet precies. Een vorm die in de buurt van zijn eigen gat komt, moet erin vallen.
4. Geen mislukking, alleen een botsje. Bij een verkeerd gat moet het voelen als bij het echte speeltje: het blokje stoot tegen de rand en je probeert een ander gat.

Hoe Shape Sorter het aanpakt

Shape Sorter is de houten vormenstoof op een scherm: een doos met uitgezaagde gaten op de vloer van de speelkamer, en stevige, geverfde vormen met vriendelijke gezichtjes op een kleed.

• Het begint met één cirkel. Dan komt er een vierkant bij, dan een driehoek en een ster, drie dozen met telkens de gaten op een andere plek, zodat je elke stap even kunt oefenen. Gaat er een paar keer iets mis, dan haalt het spel ongemerkt weer een gat weg.
• Bijna is goed genoeg. Vlak bij zijn eigen gat wordt een vorm met een houten ‘plok’ naar binnen getrokken en zegt hij zijn naam, zodat een tweejarige niet perfect hoeft te mikken.
• Fouten zijn niet erg. Bij het verkeerde gat schudt een vorm zijn hoofd en huppelt terug naar het kleed, en het juiste gat licht op.
• Het groeit mee met het kind. Een vijfde gat brengt nieuwe vormen, zoals een zeshoek, een hart en een maan. Op het hoogste niveau verdwijnen de gekleurde randen, staan vormen die op elkaar lijken naast elkaar en liggen de vormen al gedraaid, zodat het kind zelf de omtrek moet herkennen.

Tips voor volwassenen

• Benoem de vorm als hij erin valt. ‘Cirkel! Daar gaat hij.’ Hoor je het woord op het moment dat het lukt, dan blijft de naam hangen.
• Ga op vormenjacht. Een rond bord, een vierkant raam, een driehoekige tosti, een ster op een sticker. Echte voorwerpen geven de vormen betekenis.
• Tel samen de hoeken zodra je kind een paar vormen kent: drie voor een driehoek, vier voor een vierkant, zes voor een zeshoek.
• Speel ook met de echte vormenstoof. Een houten blokje in je hand ronddraaien leert je dingen die een scherm je niet kan leren, en het spel is een handige vervanger als de speelgoedkist niet in de buurt is.

Hoe nu verder?

Kinderen die graag dingen bij elkaar zoeken, vinden vaak ook Memory Match leuk, en met Chalk Art trekken ze dezelfde vormen met hun vinger over.