Sorteerspelletjes: hoe kinderen leren ordenen (en afval scheiden)

Lang voordat kinderen kunnen lezen, sorteren ze al. Peuters zetten de rode autootjes op een rij en laten de blauwe liggen. Kleuters leggen de lepels bij de lepels als ze ‘helpen’ de vaatwasser uit te ruimen. Het lijkt gewoon spelen, en dat is het ook, maar het is ook een van de eerste echte denkvaardigheden: beslissen wat bij elkaar hoort, en waarom.

Hoe sorteren zich ontwikkelt

• Op uiterlijk (ongeveer 2 tot 3 jaar). Dezelfde kleur, dezelfde vorm, dezelfde grootte. Een kind sorteert wat het kan zien.
• Op soort (ongeveer 3 tot 5 jaar). Dieren hier, voertuigen daar. Nu gaat de regel over wat dingen zijn, niet over hoe ze eruitzien, en dat is een grote stap: een gele banaan en een rode appel horen bij elkaar omdat het allebei eten is.
• Op regel (ongeveer 4 tot 7 jaar). Kinderen kunnen een regel onthouden, die toepassen op iets nieuws en zelfs van regel wisselen (‘sorteer ze nu eens op grootte’). Afval scheiden hoort precies in deze fase: een glazen pot en een plastic fles kunnen op elkaar lijken, en op veel plekken gaan ze in verschillende bakken (kijk wat de regels bij jou in de gemeente zijn).

Sorteren ligt aan de basis van het eerste rekenen (groeperen en tellen), natuuronderwijs (levende wezens indelen) en lezen (klanken en letters sorteren). Het is ook een vaardigheid waar kinderen trots op zijn, omdat ze kunnen zien dat ze het goed hebben gedaan.

Waarom afval scheiden een goede eerste regel is

Bij afval scheiden heeft sorteren een echt doel. De categorieën zijn echt, kinderen zien de bakken elke dag, en volwassenen vinden het belangrijk dat het goed gaat. Het leert ook iets groters: dat de plekken die we met elkaar delen fijn blijven omdat mensen er zuinig op zijn.

Twee dingen maken het makkelijker voor jonge kinderen:

1. Begin met een paar bakken en voeg er later meer toe. Drie bakken (etensresten, papier, plastic en blik) zijn ruim genoeg voor een driejarige. Glas kan wachten.
2. Gebruik plaatjes, niet alleen kleuren. De kleuren van afvalbakken verschillen per land en per gemeente. Een plaatje van een krant op de papierbak werkt overal.

Hoe Sort It Out het aanpakt

Sort It Out is een rustig sorteerspel zonder timer en zonder score. Er belandt afval in een park, en kinderen slepen elk stuk naar een bak. De bakken zijn vriendelijke figuurtjes met gezichtjes: hun ogen volgen wat je vasthoudt, de juiste bak doet zijn deksel open en slokt het op met een boertje, en de verkeerde schudt zijn hoofd en geeft het terug. Een fout wordt niet bestraft, en de juiste bak zwaait even, zodat het kind leert waar het hoort.

• Plaatjes, geen woorden. Op elke bak staat een groot plaatje van wat hij eet (een appel, een krant, een blikje), zodat ook kinderen die nog niet lezen, zelfstandig kunnen spelen.
• De bakken groeien mee met het kind. Het begint met drie bakken. Na tien goede antwoorden op rij komt er een glasbak bij. Wordt het te lastig, dan doet het spel ongemerkt een stapje terug.
• Opruimen heeft een zichtbare beloning. Elk goed antwoord maakt het park een beetje schoner: groener gras, dan bloemen, een vlinder en tot slot een vogel en de zon. Etensresten laten bloemen groeien, een kleine knipoog naar compost.
• Elke bak zegt wat hij heeft opgegeten, zodat kinderen al sorterend nieuwe woorden leren: eierschaal, kartonnen doos, blikje.

Tips voor volwassenen

• Sorteer het echte afval. Laat je kind na het spelen thuis helpen met afval scheiden. Vraag het eerst, voordat je het voorzegt: ‘Waar moet de cornflakesdoos heen?’
• Praat over de regel. ‘Waarom gaat de banaan hierin?’ Een regel hardop uitleggen is de stap die komt na het volgen ervan.
• Vier het opruimen, niet de score. Het doel is de gewoonte, niet een foutloze ronde.
• Wijs de plaatjes aan op je eigen afvalbakken en op de bakken in het park.

Hoe nu verder?

Kinderen die graag sorteren, vinden vaak ook Memory Match leuk, dat hetzelfde nauwkeurige kijken oefent, en Brick Builder voor rustig, vrij spel.