เกมแยกประเภท: เด็กเรียนรู้การจัดกลุ่มอย่างไร (และการแยกขยะ)

ก่อนจะอ่านหนังสือออกนานมาก เด็ก ๆ ก็แยกของเป็นแล้ว เด็กวัยเตาะแตะจัดรถสีแดงเรียงกันเป็นแถวแล้วแยกรถสีฟ้าไว้ข้าง ๆ เด็กอนุบาลเอาช้อนไปไว้กับช้อนตอน “ช่วย” เก็บจานออกจากเครื่องล้างจาน ดูเหมือนการเล่น และก็เป็นการเล่นจริง ๆ แต่ก็เป็นหนึ่งในทักษะการคิดอย่างแท้จริงอย่างแรก ๆ ด้วย คือการตัดสินใจว่าอะไรควรอยู่ด้วยกัน และเพราะอะไร

การแยกประเภทพัฒนาอย่างไร

• แยกตามสิ่งที่เห็น (ประมาณ 2 ถึง 3 ขวบ) สีเดียวกัน รูปทรงเดียวกัน ขนาดเดียวกัน ลูกแยกตามสิ่งที่มองเห็นได้
• แยกตามชนิด (ประมาณ 3 ถึง 5 ขวบ) สัตว์อยู่ตรงนี้ ยานพาหนะอยู่ตรงนั้น ตอนนี้เกณฑ์เป็นเรื่องว่าสิ่งนั้น คืออะไร ไม่ใช่หน้าตาเป็นอย่างไร ซึ่งเป็นก้าวที่ใหญ่มาก กล้วยสีเหลืองกับแอปเปิลสีแดงอยู่กลุ่มเดียวกันได้ เพราะเป็นอาหารทั้งคู่
• แยกตามกฎ (ประมาณ 4 ถึง 7 ขวบ) ลูกจำกฎไว้ในใจ ใช้กับสิ่งใหม่ที่ไม่เคยเห็น และสลับกฎได้ด้วย (“ทีนี้ลองแยกตามขนาดดูสิ”) การแยกขยะอยู่ตรงขั้นนี้พอดี ขวดโหลแก้วกับขวดพลาสติกอาจดูคล้ายกัน แต่ในหลายพื้นที่ต้องทิ้งคนละถัง (ลองเช็กกฎของพื้นที่ที่คุณอยู่ดูนะครับ)

การแยกประเภทเป็นพื้นฐานของคณิตศาสตร์ขั้นแรก (การจัดกลุ่มและการนับ) วิทยาศาสตร์ (การจำแนกสิ่งมีชีวิต) และการอ่าน (การแยกเสียงและตัวอักษร) และยังเป็นทักษะที่เด็กภูมิใจด้วย เพราะเห็นได้ชัดว่าตัวเองทำถูก

ทำไมการแยกขยะจึงเป็นกฎข้อแรกที่ดี

การแยกขยะทำให้การแยกประเภทมีเหตุผลรองรับ หมวดหมู่เป็นของจริง ลูกเห็นถังขยะทุกวัน และผู้ใหญ่ก็ใส่ใจว่าต้องแยกให้ถูก นอกจากนี้ยังสอนเรื่องที่ใหญ่กว่านั้น คือพื้นที่ที่เราใช้ร่วมกันจะน่าอยู่ได้ เพราะมีคนช่วยกันดูแล

มีสองอย่างที่ช่วยให้เด็กเล็กแยกได้ง่ายขึ้น:

1. เริ่มจากถังไม่กี่ใบ แล้วค่อยเพิ่ม สามถัง (เศษอาหาร กระดาษ พลาสติกและกระป๋อง) ก็เพียงพอแล้วสำหรับเด็กสามขวบ แก้วรอไว้ทีหลังได้
2. ใช้ภาพ ไม่ใช่แค่สี สีของถังขยะต่างกันไปในแต่ละประเทศและแต่ละเมือง แต่ภาพหนังสือพิมพ์บนถังกระดาษเข้าใจได้ทุกที่

Sort It Out ออกแบบเรื่องนี้ไว้อย่างไร

Sort It Out เป็นเกมแยกขยะแบบสบาย ๆ ไม่มีจับเวลาและไม่มีคะแนน ขยะตกลงมาในสวนสาธารณะ แล้วลูกลากขยะแต่ละชิ้นไปใส่ถัง ถังขยะเป็นตัวละครที่มีหน้าตาน่ารัก ตาจะมองตามของที่ลูกถืออยู่ ถังที่ถูกจะเปิดฝาแล้วงับกินพร้อมเรอดังเอิ้ก ส่วนถังที่ผิดจะส่ายหน้าแล้วคืนของให้ ทำผิดก็ไม่มีบทลงโทษ และถังที่ถูกจะโบกมือเล็ก ๆ ลูกจึงได้รู้ว่าของชิ้นนั้นต้องไปที่ไหน

• ใช้ภาพ ไม่ใช้ตัวหนังสือ แต่ละถังมีภาพใหญ่ ๆ ของสิ่งที่มันกิน (แอปเปิล หนังสือพิมพ์ กระป๋อง) เด็กที่ยังอ่านไม่ออกจึงเล่นเองได้
• ถังขยะโตไปพร้อมกับลูก เริ่มจากสามถัง พอตอบถูกติดกันสิบครั้ง ถังแก้วก็จะเข้ามาร่วมด้วย ถ้ายากเกินไป เกมก็จะถอยกลับให้เองแบบเงียบ ๆ
• การเก็บกวาดมีรางวัลที่มองเห็นได้ ทุกครั้งที่ตอบถูก ฉากจะสะอาดขึ้นทีละนิด หญ้าเขียวขึ้น แล้วก็มีดอกไม้ ผีเสื้อ จนสุดท้ายมีนกกับดวงอาทิตย์ เศษอาหารทำให้ดอกไม้งอกขึ้นมา เป็นการพูดถึงปุ๋ยหมักแบบเล็ก ๆ
• ถังทุกใบบอกว่าเพิ่งกินอะไรไป ลูกจึงได้คำศัพท์ไปพร้อมกับการแยกขยะ เช่น เปลือกไข่ กล่องกระดาษ กระป๋อง

เคล็ดลับสำหรับคุณพ่อคุณแม่

• แยกขยะของจริง หลังเล่นเสร็จ ให้ลูกช่วยแยกขยะที่บ้าน ถามก่อนบอก “กล่องซีเรียลต้องไปถังไหนนะ?”
• คุยเรื่องกฎ “ทำไมกล้วยถึงไปถังนี้?” การอธิบายกฎออกเสียงคือขั้นต่อไปหลังจากการทำตามกฎได้
• ฉลองที่เก็บกวาดได้สะอาด ไม่ใช่คะแนน เป้าหมายคือนิสัย ไม่ใช่การเล่นให้ไม่ผิดเลย
• ชี้ให้ดูภาพ บนถังขยะที่บ้านและถังขยะในสวนสาธารณะ

เล่นอะไรต่อดี

เด็กที่ชอบแยกประเภทมักสนุกกับ Memory Match ซึ่งฝึกการมองอย่างละเอียดแบบเดียวกัน และ Brick Builder สำหรับการเล่นแบบปลายเปิดสบาย ๆ