Παιχνίδια ταξινόμησης: πώς μαθαίνουν τα παιδιά να κατηγοριοποιούν (και να ανακυκλώνουν)

Πολύ πριν μάθουν να διαβάζουν, τα παιδιά ταξινομούν. Τα νήπια βάζουν στη σειρά τα κόκκινα αυτοκινητάκια και αφήνουν απέξω τα μπλε. Τα παιδιά του νηπιαγωγείου βάζουν τα κουτάλια με τα κουτάλια όταν «βοηθάνε» να αδειάσει το πλυντήριο πιάτων. Μοιάζει με παιχνίδι, και είναι, αλλά είναι επίσης μία από τις πρώτες πραγματικές δεξιότητες σκέψης: να αποφασίζεις τι πάει μαζί, και γιατί.

Πώς εξελίσσεται η ταξινόμηση

• Με βάση την εμφάνιση (περίπου 2 έως 3 ετών). Ίδιο χρώμα, ίδιο σχήμα, ίδιο μέγεθος. Το παιδί ταξινομεί ό,τι βλέπει.
• Με βάση το είδος (περίπου 3 έως 5 ετών). Τα ζώα εδώ, τα οχήματα εκεί. Τώρα ο κανόνας αφορά το τι είναι τα πράγματα και όχι πώς φαίνονται, κι αυτό είναι μεγάλο βήμα: μια κίτρινη μπανάνα και ένα κόκκινο μήλο πάνε μαζί, γιατί είναι και τα δύο φαγητό.
• Με βάση έναν κανόνα (περίπου 4 έως 7 ετών). Τα παιδιά μπορούν να κρατήσουν έναν κανόνα στο μυαλό τους, να τον εφαρμόσουν σε κάτι καινούργιο, ακόμα και να αλλάξουν κανόνα («τώρα χωρίστε τα με βάση το μέγεθος»). Η ανακύκλωση βρίσκεται ακριβώς εδώ: ένα γυάλινο βάζο και ένα πλαστικό μπουκάλι μπορεί να μοιάζουν, και σε πολλά μέρη πάνε σε διαφορετικούς κάδους (δες τι ισχύει στον δήμο σου).

Η ταξινόμηση στηρίζει τα πρώτα μαθηματικά (ομαδοποίηση και μέτρημα), τις φυσικές επιστήμες (ταξινόμηση των ζωντανών οργανισμών) και την ανάγνωση (ταξινόμηση ήχων και γραμμάτων). Είναι επίσης μια δεξιότητα για την οποία τα παιδιά νιώθουν περήφανα, γιατί βλέπουν ότι τα κατάφεραν σωστά.

Γιατί η ανακύκλωση είναι καλός πρώτος κανόνας

Η ανακύκλωση δίνει στην ταξινόμηση έναν λόγο. Οι κατηγορίες είναι αληθινές, τα παιδιά βλέπουν τους κάδους κάθε μέρα, και οι μεγάλοι νοιάζονται να γίνεται σωστά. Διδάσκει επίσης κάτι μεγαλύτερο: ότι οι χώροι που μοιραζόμαστε μένουν ωραίοι επειδή οι άνθρωποι τους φροντίζουν.

Δύο πράγματα το κάνουν πιο εύκολο για τα μικρά παιδιά:

1. Ξεκίνα με λίγους κάδους και πρόσθεσε κι άλλους αργότερα. Τρεις κάδοι (υπολείμματα φαγητού, χαρτί, πλαστικό και κουτάκια) είναι υπεραρκετοί για ένα παιδί τριών ετών. Το γυαλί μπορεί να περιμένει.
2. Χρησιμοποίησε εικόνες, όχι μόνο χρώματα. Τα χρώματα των κάδων αλλάζουν από χώρα σε χώρα και από πόλη σε πόλη. Μια εικόνα με εφημερίδα πάνω στον κάδο του χαρτιού καταλαβαίνεται παντού.

Πώς το κάνει το Sort It Out

Το Sort It Out είναι ένα ήρεμο παιχνίδι ταξινόμησης χωρίς χρονόμετρο και χωρίς βαθμολογία. Σκουπίδια πέφτουν σε ένα πάρκο, και τα παιδιά σέρνουν το καθένα σε έναν κάδο. Οι κάδοι είναι φιλικοί χαρακτήρες με φατσούλες: τα μάτια τους ακολουθούν ό,τι κουβαλάς, ο σωστός ανοίγει το καπάκι του, το καταπίνει και κάνει ένα ρέψιμο, και ο λάθος κουνάει το κεφάλι του και το επιστρέφει. Ένα λάθος δεν έχει καμία ποινή, και ο σωστός κάδος κάνει ένα μικρό νεύμα, ώστε το παιδί να μαθαίνει πού πάει.

• Εικόνες, όχι λέξεις. Κάθε κάδος δείχνει μια μεγάλη εικόνα με αυτό που «τρώει» (ένα μήλο, μια εφημερίδα, ένα κονσερβοκούτι), οπότε και τα παιδιά που δεν διαβάζουν ακόμα παίζουν μόνα τους.
• Οι κάδοι μεγαλώνουν μαζί με το παιδί. Ξεκινά με τρεις κάδους. Μετά από δέκα σωστές απαντήσεις στη σειρά, προστίθεται ένας κάδος για το γυαλί. Αν γίνει πολύ δύσκολο, κάνει αθόρυβα ένα βήμα πίσω.
• Το καθάρισμα έχει ανταμοιβή που φαίνεται. Κάθε σωστή απάντηση καθαρίζει λίγο το τοπίο: πιο πράσινο γρασίδι, μετά λουλούδια, μια πεταλούδα, και στο τέλος ένα πουλί και ο ήλιος. Τα υπολείμματα φαγητού κάνουν να φυτρώνουν λουλούδια, ένα μικρό κλείσιμο του ματιού στην κομποστοποίηση.
• Κάθε κάδος λέει τι έφαγε, έτσι οι λέξεις έρχονται μαζί με την ταξινόμηση: τσόφλι αυγού, χαρτόκουτο, κονσερβοκούτι.

Συμβουλές για τους μεγάλους

• Ταξινομήστε και τα αληθινά. Μετά το παιχνίδι, άφησε το παιδί σου να βοηθήσει με την ανακύκλωση στο σπίτι. Ρώτα πριν πεις: «Πού πάει το κουτί από τα δημητριακά;»
• Μιλήστε για τον κανόνα. «Γιατί η μπανάνα πάει εδώ;» Το να εξηγείς φωναχτά έναν κανόνα είναι το επόμενο βήμα μετά το να τον ακολουθείς.
• Γιόρτασε το καθάρισμα, όχι το σκορ. Ο στόχος είναι η συνήθεια, όχι ένας γύρος χωρίς λάθη.
• Δείξε του τις εικόνες στους δικούς σας κάδους και στους κάδους του πάρκου.

Τι ακολουθεί

Στα παιδιά που τους αρέσει η ταξινόμηση συχνά αρέσει και το Memory Match, που χτίζει την ίδια προσεκτική ματιά, και το Brick Builder για ήρεμο, ελεύθερο παιχνίδι.