Người lớn

Dạy trẻ về tiền bạc: tiết kiệm, nghĩ đường dài và một quầy nước chanh

Mauro FerranteViết bởi Mauro Ferrante · Cập nhật · 7 phút đọc

Bài học về tiền của mình bắt đầu ở nhà. Bố mình đã sớm dạy mình vì sao tiền quan trọng: để tiết kiệm, để gây dựng một thứ gì đó của riêng mình, để trân trọng đồng tiền, và cũng để đừng quá bám víu vào nó. Sau này mình học quản trị kinh doanh và kinh tế ở đại học, và đầu tư trở thành niềm đam mê của mình; mình đã đọc về nó nhiều sách đến mức không đếm xuể.

Đó là một đặc ân. Gần như chẳng ai dạy trẻ về tiền. Chúng ta dạy con chữ cái, con số và màu sắc, rồi đến năm mười tám tuổi thì trao cho con một chiếc thẻ ngân hàng và một chiếc điện thoại đầy lời mời “mua trước, trả sau”. Nếu không được dạy ở nhà, trẻ bước vào đời mà không có chút kỹ năng nào về tiền bạc.

Bắt đầu sớm rất quan trọng. Những ý tưởng cơ bản học được từ nhỏ sẽ giúp trẻ thành những người lớn vững vàng hơn, và ai bắt đầu tiết kiệm, đầu tư sớm thì có thời gian đứng về phía mình, nhờ lãi kép: tiền sinh ra tiền, rồi phần sinh thêm ấy lại tiếp tục sinh thêm. Bài hướng dẫn về tiền tiêu vặt cho thấy $2 mỗi tuần từ năm bốn tuổi có thể lớn lên thành bao nhiêu. Dưới đây là cách mình nghĩ về tiền bạc cho trẻ từ 3 đến 7 tuổi, và những trò chơi nhà mình hay chơi.

Bắt đầu từ thói quen, không phải kiến thức

Nghiên cứu hữu ích nhất mà mình biết về chuyện này là một báo cáo năm 2013 của Đại học Cambridge, viết cho Money Advice Service (Dịch vụ Tư vấn Tài chính) của Anh. Các nhà nghiên cứu nhận thấy những kỹ năng làm nền cho thói quen tốt với tiền bạc, như lên kế hoạch trước và biết chờ đợi, hình thành trong những năm đầu đời, trước 7 tuổi. Họ cũng thấy rằng dạy thẳng kiến thức về tiền cho trẻ nhỏ chẳng mang lại bao nhiêu. Điều có ích là được tập với những lựa chọn thật, và có những người lớn nói chuyện về tiền, cho trẻ thấy mình xử lý tiền ra sao.

Vì vậy ở tuổi này, mục tiêu không phải là giải thích lãi suất. Mà là xây ba thói quen: tiết kiệm; biết chờ đợi và nghĩ đường dài; và để ý tiền từ đâu đến, đi về đâu.

Tiết kiệm: kiến và châu chấu

Trẻ hiểu chuyện tiết kiệm tốt nhất qua một câu chuyện. Câu chuyện mình dùng là truyện ngụ ngôn của Aesop. Suốt mùa hè, chú kiến cần mẫn tha thức ăn về tổ, còn chú châu chấu thì ca hát, rong chơi. Khi mùa đông đến, kiến có thừa đồ ăn. Châu chấu thì chẳng có gì.

Kể chuyện xong, hãy biến nó thành thật:

Đầu tư bắt đầu từ việc biết chờ đợi

Trước khi hiểu được đầu tư, trẻ cần những thói quen nằm bên dưới nó: biết chờ đợi (nhường một thứ bây giờ để có thứ tốt hơn về sau) và nghĩ đường dài.

Với các bé sáu, bảy tuổi, hãy thêm hình ảnh quả cầu tuyết: lăn một quả cầu tuyết xuống dốc, nó sẽ dính thêm tuyết, và càng to thì nó càng dính được nhiều hơn. Đó chính là lãi kép, và cũng là lý do nghĩ đường dài mang lại nhiều nhất cho người bắt đầu sớm nhất.

Những thứ mang tiền về, và những thứ làm tiền đi mất

Đây là ý tưởng đằng sau tài sản và nợ, và các bé năm tuổi có thể hiểu được nếu có hình ảnh phù hợp. Một cây chanh cho mình chanh mỗi năm: mình bán được chanh, nên nó mang tiền về. Một cây kem thì rất ngon, nhưng ăn xong là hết. Một món đồ chơi hỏng sau một tuần thì làm tiền đi mất mà chẳng mang lại gì.

Chơi trò “cây chanh hay cây kem?” với những thứ có thật: một chiếc xe đạp (chở mình đi khắp nơi trong nhiều năm), một quả bóng bay (vui được một buổi chiều), một gói hạt giống (thêm đồ ăn về sau). Ở tuổi này không có câu trả lời sai; điều quan trọng là câu hỏi.

Vì sao tiền bị tan chảy

Lạm phát nghe như một ý tưởng của người lớn, nhưng các bé sáu, bảy tuổi có thể cảm nhận được. Mình giải thích thế này: tiền để trong hũ giống như một viên đá. Từ từ, nó tan chảy: cùng số xu ấy mỗi năm lại mua được ít hơn một chút. Hãy kể cho bé nghe ngày bố mẹ còn nhỏ, một món quà vặt giá bao nhiêu. Đó là lý do người lớn bỏ tiền vào những thứ biết lớn lên, như cây chanh, thay vì để hết trong hũ.

Mở một quầy nước chanh

Không gì dạy về tiền tốt bằng tự điều hành một việc kinh doanh tí hon. Một quầy nước chanh có đủ mọi thứ:

Để bé giữ phần còn lại, và lại hỏi câu hỏi của chú kiến.

Theo độ tuổi

Đang tính chuyện cho bé tiền tiêu vặt? Bài hướng dẫn về tiền tiêu vặt cho trẻ nhỏ của tụi mình nói về khi nào nên bắt đầu, cho bao nhiêu, và chuyện việc nhà.

Và ở tuổi nào cũng vậy: hãy nói chuyện về tiền thành tiếng. “Hôm nay nhà mình không mua cái đó vì đang để dành đi du lịch” dạy được nhiều hơn bất kỳ bài học nào.

Tiền là một trong những điều hữu ích nhất mà một đứa trẻ có thể học, và cũng là một trong những điều ít được dạy nhất: hiếm trường nào dạy đến nó trong những năm đầu. Tụi mình đang làm Tiny Hands Learn: Tiền, miễn phí cho mọi gia đình, trong đó heo Penny dạy tất cả những điều này qua trò chơi, video ngắn và câu chuyện. Chương trình nằm cạnh đọc, con số và âm nhạc trên Tiny Hands Learn. Bố mẹ có thể thử một trò chơi một phút cùng Penny, và đăng ký nhận tin khi chương trình sẵn sàng, trên Tiny Hands Learn: Tiền.

Nguồn tham khảo

Cẩm nang khác