Πώς να μάθουν τα παιδιά για τα χρήματα: αποταμίευση, μακροπρόθεσμη σκέψη και ένα σταντ με λεμονάδα

Η εκπαίδευσή μου για τα χρήματα ξεκίνησε στο σπίτι. Ο μπαμπάς μου μού έμαθε από νωρίς γιατί έχουν σημασία τα χρήματα: για να αποταμιεύεις, για να χτίσεις κάτι δικό σου, για να σέβεσαι τα χρήματα, αλλά και για να μην είσαι υπερβολικά δεμένος μαζί τους. Αργότερα σπούδασα διοίκηση επιχειρήσεων και οικονομικά στο πανεπιστήμιο, και οι επενδύσεις έγιναν πάθος μου· έχω διαβάσει γι’ αυτές περισσότερα βιβλία απ’ όσα μπορώ να μετρήσω.

Ήταν προνόμιο. Σχεδόν κανείς δεν μαθαίνει στα παιδιά για τα χρήματα. Τους μαθαίνουμε γράμματα, αριθμούς και χρώματα, και μετά, στα δεκαοχτώ, τους δίνουμε μια τραπεζική κάρτα κι ένα κινητό γεμάτο «αγόρασε τώρα, πλήρωσε αργότερα». Αν δεν γίνει στο σπίτι, ένα παιδί βγαίνει στον κόσμο χωρίς καμία δεξιότητα με τα χρήματα.

Η νωρίς αρχή μετράει. Οι βασικές ιδέες που μαθαίνονται από μικρή ηλικία φτιάχνουν πιο προετοιμασμένους ενήλικες, και όποιος αρχίζει νωρίς να αποταμιεύει και να επενδύει έχει τον χρόνο με το μέρος του, χάρη στον ανατοκισμό: τα χρήματα μεγαλώνουν, και μετά μεγαλώνει και η ίδια η αύξηση. Ο οδηγός μας για το χαρτζιλίκι δείχνει σε τι μπορούν να γίνουν $2 την εβδομάδα από τα τέσσερα. Έτσι σκέφτομαι τα χρήματα για παιδιά 3 έως 7 ετών, και αυτά είναι τα παιχνίδια που παίζουμε στο σπίτι.

Ξεκίνα από τις συνήθειες, όχι από τα γεγονότα

Η πιο χρήσιμη έρευνα που ξέρω πάνω σε αυτό είναι μια έκθεση του 2013 από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, γραμμένη για τη βρετανική υπηρεσία Money Advice Service. Οι ερευνητές βρήκαν ότι οι δεξιότητες πίσω από τις καλές συνήθειες με τα χρήματα, όπως ο προγραμματισμός και η υπομονή για κάτι καλύτερο, αναπτύσσονται στα πρώτα χρόνια, πριν από τα 7. Βρήκαν επίσης ότι το να διδάσκεις απευθείας γεγονότα για τα χρήματα σε μικρά παιδιά δεν κάνει και πολλά. Αυτό που βοηθά είναι η εξάσκηση με πραγματικές επιλογές και μεγάλοι που μιλούν για τα χρήματα και δείχνουν πώς τα διαχειρίζονται.

Οπότε ο στόχος σε αυτή την ηλικία δεν είναι να εξηγήσεις τα επιτόκια. Είναι να χτίσεις τρεις συνήθειες: την αποταμίευση, την υπομονή και τη μακροπρόθεσμη σκέψη, και το να προσέχεις από πού έρχονται τα χρήματα και πού πηγαίνουν.

Αποταμίευση: ο τζίτζικας και ο μέρμηγκας

Τα παιδιά καταλαβαίνουν καλύτερα την αποταμίευση ως ιστορία. Εγώ χρησιμοποιώ τον μύθο του Αισώπου. Όλο το καλοκαίρι το μυρμήγκι κουβαλά τροφή στη φωλιά του, ενώ ο τζίτζικας τραγουδά και παίζει. Όταν έρχεται ο χειμώνας, το μυρμήγκι έχει άφθονο φαγητό. Ο τζίτζικας δεν έχει τίποτα.

Πες την ιστορία και μετά κάν’ την αληθινή:

• Ένα διάφανο βάζο. Τα κέρματα που παίρνει το παιδί σου μπαίνουν σε ένα βάζο που μπορεί να βλέπει. Το να βλέπει τον σωρό να μεγαλώνει είναι όλο το μάθημα.
• Δύο βάζα. Ένα για να ξοδέψει σύντομα, ένα για τον «χειμώνα»: κάτι μεγαλύτερο αργότερα. Τα μεγαλύτερα παιδιά μπορούν να προσθέσουν κι ένα τρίτο βάζο για να δίνουν σε άλλους.
• Κάνε την ερώτηση του μυρμηγκιού. Όταν το παιδί σου θέλει να τα ξοδέψει όλα μονομιάς: «Τι θα έκανε το μυρμήγκι;»

Η επένδυση ξεκινά από την υπομονή

Πριν ένα παιδί καταλάβει τι είναι επένδυση, χρειάζεται τις συνήθειες που βρίσκονται από κάτω: την υπομονή για κάτι καλύτερο (να παραιτηθείς από κάτι τώρα για κάτι καλύτερο αργότερα) και τη μακροπρόθεσμη σκέψη.

• Μικρές επιλογές. «Ένα αυτοκόλλητο τώρα ή δύο μετά το μεσημεριανό;» Άφησέ το να διαλέξει και κράτα την υπόσχεσή σου.
• Κάνε την αναμονή πιο εύκολη. Βάλε τη λιχουδιά κάπου που δεν φαίνεται και γέμισε τον χρόνο με κάτι άλλο: ένα τραγούδι, μια ζωγραφιά, ένα παιχνίδι.
• Γιόρτασε την επιλογή, όχι μόνο την ανταμοιβή: «Διάλεξες δύο αργότερα, και τώρα έχεις δύο!»
• Σκεφτείτε μακροπρόθεσμα μαζί. Διαλέξτε κάτι που το παιδί σου θέλει σε έναν μήνα και μαζέψτε χρήματα γι’ αυτό εβδομάδα με την εβδομάδα.

Για εξάχρονα και εφτάχρονα, πρόσθεσε τη χιονόμπαλα: κύλησε μια χιονόμπαλα σε μια πλαγιά και μαζεύει κι άλλο χιόνι, και όσο μεγαλώνει, τόσο περισσότερο μαζεύει. Αυτός είναι ο ανατοκισμός, και γι’ αυτό η μακροπρόθεσμη σκέψη αποδίδει περισσότερο σε όποιον ξεκινά πιο μικρός.

Πράγματα που φέρνουν χρήματα και πράγματα που τα παίρνουν

Αυτή είναι η ιδέα πίσω από το ενεργητικό και το παθητικό, και τα πεντάχρονα μπορούν να την πιάσουν με τη σωστή εικόνα. Μια λεμονιά σού δίνει λεμόνια κάθε χρόνο: μπορείς να τα πουλήσεις, άρα φέρνει χρήματα. Ένα παγωτό είναι υπέροχο, αλλά μόλις το φας, χάθηκε. Ένα παιχνίδι που χαλάει σε μια εβδομάδα παίρνει χρήματα και δεν δίνει τίποτα πίσω.

Παίξτε «λεμονιά ή παγωτό;» με πραγματικά πράγματα: ένα ποδήλατο (σε πηγαίνει βόλτες για χρόνια), ένα μπαλόνι (διασκέδαση για ένα απόγευμα), ένα πακετάκι σπόροι (περισσότερο φαγητό αργότερα). Σε αυτή την ηλικία δεν υπάρχουν λάθος απαντήσεις· το νόημα είναι η ερώτηση.

Γιατί τα χρήματα λιώνουν

Ο πληθωρισμός ακούγεται σαν ιδέα για μεγάλους, αλλά τα εξάχρονα και τα εφτάχρονα μπορούν να τον νιώσουν. Εγώ τον εξηγώ έτσι: τα χρήματα που μένουν σε ένα βάζο είναι σαν ένα παγάκι. Σιγά σιγά λιώνει: με τα ίδια κέρματα αγοράζεις λίγο λιγότερα κάθε χρόνο. Πες του πόσο κόστιζε μια λιχουδιά όταν ήσουν μικρός. Γι’ αυτό οι μεγάλοι βάζουν χρήματα σε πράγματα που μεγαλώνουν, όπως η λεμονιά, αντί να τα αφήνουν όλα στο βάζο.

Στήστε ένα σταντ με λεμονάδα

Τίποτα δεν διδάσκει τα χρήματα όσο η λειτουργία μιας μικροσκοπικής επιχείρησης. Ένα σταντ με λεμονάδα τα καλύπτει όλα:

• Έξοδα. Τα λεμόνια, η ζάχαρη και τα ποτήρια κοστίζουν χρήματα πριν πουλήσεις έστω κι ένα ποτήρι.
• Έσοδα. Μετρήστε τι μπήκε στο τέλος της μέρας.
• Τι μένει. Έσοδα μείον έξοδα. Άφησε το παιδί σου να δει ότι μια πολυάσχολη μέρα με ακριβά λεμόνια μπορεί να αφήσει λιγότερα από μια ήσυχη μέρα με φτηνά.
• Να το μάθει ο κόσμος. Μια φωτεινή πινακίδα είναι μάρκετινγκ. Δοκιμάστε δύο πινακίδες και δείτε ποια φέρνει περισσότερους πελάτες.

Άφησέ το να κρατήσει ό,τι έμεινε και κάνε ξανά την ερώτηση του μυρμηγκιού.

Ανά ηλικία

• 3 έως 4: το διάφανο βάζο, οι επιλογές «ένα τώρα ή δύο αργότερα», ο τζίτζικας και ο μέρμηγκας.
• 5: δύο βάζα, «λεμονιά ή παγωτό;», να διαλέγει σε τι θα ξοδέψει.
• 6 έως 7: η χιονόμπαλα, το παγάκι που λιώνει, ένα αληθινό σταντ με λεμονάδα, αποταμίευση για κάτι που διαλέγει το ίδιο.

Σκέφτεσαι το χαρτζιλίκι; Ο οδηγός μας για το χαρτζιλίκι στα μικρά παιδιά εξηγεί πότε να ξεκινήσεις, πόσο να δίνεις και τι γίνεται με τις δουλειές του σπιτιού.

Και σε κάθε ηλικία: μιλήστε για τα χρήματα φωναχτά. Το «Δεν θα το αγοράσουμε σήμερα γιατί μαζεύουμε για τις διακοπές» διδάσκει περισσότερα από οποιοδήποτε μάθημα.

Τα χρήματα είναι από τα πιο χρήσιμα πράγματα που μπορεί να μάθει ένα παιδί, και από τα λιγότερο διδαγμένα: λίγα σχολεία φτάνουν σε αυτά στα πρώτα χρόνια. Φτιάχνουμε το Tiny Hands Learn: Χρήματα, δωρεάν για κάθε οικογένεια, όπου η γουρουνίτσα Penny τα διδάσκει όλα αυτά μέσα από παιχνίδια, σύντομα βίντεο και ιστορίες. Βρίσκεται δίπλα στην ανάγνωση, τους αριθμούς και τη μουσική στο Tiny Hands Learn. Μπορείς να δοκιμάσεις ένα παιχνίδι ενός λεπτού με την Penny, και να ζητήσεις να σε ειδοποιήσουμε όταν είναι έτοιμο, στο Tiny Hands Learn: Χρήματα.