Kinderen leren omgaan met geld: sparen, vooruitdenken en een limonadekraam

Mijn geldopvoeding begon thuis. Mijn vader leerde me al vroeg waarom geld ertoe doet: om te sparen, om iets van jezelf op te bouwen, om geld te respecteren, en ook om er niet te veel aan te hechten. Later heb ik bedrijfskunde en economie gestudeerd, en werd beleggen een passie van me; ik heb er meer boeken over gelezen dan ik kan tellen.

Dat was een voorrecht. Bijna niemand leert kinderen iets over geld. We leren ze letters, cijfers en kleuren, en op hun achttiende krijgen ze een bankpas en een telefoon vol ‘nu kopen, later betalen’. Als het niet thuis gebeurt, gaat een kind de wereld in zonder enige kennis van geld.

Vroeg beginnen loont. Wie de basis jong leert, is als volwassene beter voorbereid, en wie vroeg begint met sparen en beleggen, heeft de tijd mee, dankzij rente op rente: geld dat groeit, waarna ook de groei weer groeit. Onze gids over zakgeld laat zien wat $2 per week vanaf vier jaar kan worden. Zo denk ik over geld voor kinderen van 3 tot 7, en dit zijn de spelletjes die we thuis spelen.

Begin met gewoontes, niet met feiten

Het nuttigste onderzoek dat ik hierover ken, is een rapport uit 2013 van de University of Cambridge, geschreven voor de Britse Money Advice Service. De onderzoekers ontdekten dat de vaardigheden achter goede geldgewoontes, zoals vooruit plannen en een beloning uitstellen, zich in de eerste jaren ontwikkelen, voor de leeftijd van 7. Ze ontdekten ook dat het weinig oplevert om jonge kinderen rechtstreeks feiten over geld te leren. Wat helpt, is oefenen met echte keuzes, en volwassenen die over geld praten en laten zien hoe ze ermee omgaan.

Het doel op deze leeftijd is dus niet om rentetarieven uit te leggen. Het gaat om drie gewoontes: sparen, een beloning uitstellen en vooruitdenken, en opmerken waar geld vandaan komt en waar het naartoe gaat.

Sparen: de krekel en de mier

Kinderen begrijpen sparen het best als verhaal. Ik gebruik de fabel van Aesopus. De hele zomer sleept de mier eten naar haar nest, terwijl de krekel zingt en speelt. Als de winter komt, heeft de mier genoeg te eten. De krekel heeft niets.

Vertel het verhaal, en maak het dan echt:

• Een doorzichtige pot. Muntjes die je kind krijgt, gaan in een pot waar het in kan kijken. Zien hoe het stapeltje groeit, is de hele les.
• Twee potten. Eén om binnenkort uit te geven, één voor ‘de winter’: iets groters, later. Oudere kinderen kunnen er een derde pot bij nemen om weg te geven.
• Stel de mierenvraag. Als je kind alles in één keer wil uitgeven: ‘Wat zou de mier doen?’

Beleggen begint met uitgestelde beloning

Voordat een kind beleggen kan begrijpen, heeft het de gewoontes nodig die eronder liggen: een beloning uitstellen (nu iets laten liggen voor iets beters later) en vooruitdenken.

• Kleine keuzes. ‘Eén sticker nu, of twee stickers na de lunch?’ Laat je kind kiezen, en houd je aan je belofte.
• Maak wachten makkelijker. Leg het lekkers uit het zicht, en vul de tijd met iets anders: een liedje, een tekening, een spelletje.
• Vier de keuze, niet alleen de beloning: ‘Jij koos voor twee later, en nu heb je er twee!’
• Denk samen vooruit. Kies iets wat je kind over een maand wil hebben, en spaar er week na week voor.

Voor zes- en zevenjarigen komt de sneeuwbal erbij: rol een sneeuwbal een heuvel af en hij neemt meer sneeuw mee, en hoe groter hij wordt, hoe meer hij meeneemt. Dat is rente op rente, en daarom loont vooruitdenken het meest voor wie het jongst begint.

Dingen die geld opleveren, en dingen die geld kosten

Dit is het idee achter bezittingen en schulden, en vijfjarigen snappen het met het juiste plaatje. Een citroenboom geeft je elk jaar citroenen: die kun je verkopen, dus hij levert geld op. Een ijsje is heerlijk, maar als het op is, is het weg. Speelgoed dat na een week kapotgaat, kost geld en geeft niets terug.

Speel ‘citroenboom of ijsje?’ met echte dingen: een fiets (brengt je jarenlang overal heen), een ballon (leuk voor een middagje), een zakje zaadjes (later meer eten). Op deze leeftijd bestaan er geen foute antwoorden; het gaat om de vraag.

Waarom geld smelt

Inflatie klinkt als iets voor volwassenen, maar zes- en zevenjarigen kunnen het voelen. Ik leg het zo uit: geld dat in een pot blijft liggen, is als een ijsblokje. Langzaam smelt het: voor dezelfde muntjes krijg je elk jaar een beetje minder. Vertel wat een snoepje kostte toen jij klein was. Daarom stoppen volwassenen geld in dingen die groeien, zoals de citroenboom, in plaats van alles in de pot te laten.

Begin een limonadekraam

Niets leert je zoveel over geld als een piepklein eigen bedrijfje. Een limonadekraam heeft alles:

• Kosten. Citroenen, suiker en bekertjes kosten geld voordat je ook maar één glas verkoopt.
• Opbrengst. Tel aan het eind van de dag wat er binnengekomen is.
• Wat er overblijft. Opbrengst min kosten. Laat je kind zien dat een drukke dag met dure citroenen minder kan overlaten dan een rustige dag met goedkope.
• Het mensen laten weten. Een vrolijk bord is reclame. Probeer twee borden en kijk welk bord meer klanten trekt.

Laat je kind houden wat er overblijft, en stel de mierenvraag nog een keer.

Per leeftijd

• 3 tot 4: de doorzichtige pot, keuzes als ‘één nu of twee later’, de krekel en de mier.
• 5: twee potten, ‘citroenboom of ijsje?’, zelf kiezen waar het geld aan opgaat.
• 6 tot 7: de sneeuwbal, het smeltende ijsblokje, een echte limonadekraam, sparen voor iets wat ze zelf kiezen.

Denk je na over zakgeld? Onze gids over zakgeld voor jonge kinderen gaat over wanneer je begint, hoeveel je geeft en klusjes.

En op elke leeftijd: praat hardop over geld. ‘Dat kopen we vandaag niet, want we sparen voor de vakantie’ leert meer dan welke les ook.

Geld is een van de nuttigste dingen die een kind kan leren, en een van de dingen die het minst worden onderwezen: weinig scholen komen er in de eerste jaren aan toe. We bouwen aan Tiny Hands Learn: Geld, gratis voor elk gezin, waarin Penny het varkentje dit allemaal leert met spelletjes, korte filmpjes en verhaaltjes. Het staat naast lezen, getallen en muziek op Tiny Hands Learn. Op Tiny Hands Learn: Geld kun je een spelletje van een minuut met Penny proberen, en laten weten dat je bericht wilt als het klaar is.