Jak uczyć maluchy o uczuciach: inteligencja emocjonalna od 2 lat

Uczymy dzieci kolorów, liczb i liter. Rzadko uczymy je, co znaczy frustracja i co z nią zrobić. A przecież wiedza o tym, co czujesz i co ci pomaga, to jedna z umiejętności, które kształtują całe życie: w szkole, wśród przyjaciół, a dużo później w pracy i w domu.

W pierwszych latach szkoła rzadko ma czas, żeby uczyć tego wprost, więc większość dzieje się w domu. Dobra wiadomość jest taka, że nie potrzeba do tego żadnego specjalnego sprzętu, tylko słów, zabawy i dużo cierpliwości. Oto, co pomaga u nas w domu, i co mówią badania nad wczesnym dzieciństwem.

Dlaczego warto tego uczyć

Z uczuciami łatwiej sobie poradzić, kiedy mają nazwę. W badaniu z obrazowaniem mózgu u dorosłych samo ubranie uczucia w słowa wyciszało reakcję alarmową mózgu. A w 79 badaniach z udziałem dzieci w wieku od 2 do 6 lat programy, które uczyły dzieci o uczuciach w żłobkach i przedszkolach, pomagały im rozumieć emocje i radzić sobie z nimi.

Dziecko, które potrafi powiedzieć „jestem zły”, ma inne wyjście niż bicie. Dziecku, które potrafi powiedzieć „martwię się”, można pomóc.

Pierwsze słowa o uczuciach

Zacznij od czterech najważniejszych i dodawaj kolejne, kiedy dziecko rośnie:

• Pierwsze cztery: radość, smutek, złość, strach.
• Potem: zmęczenie, ekscytacja, zmartwienie, zaskoczenie, frustracja, duma.
• Później: zazdrość, samotność, wstyd, rozczarowanie, spokój.

Używaj tych słów także do opisywania własnych uczuć: „Czuję frustrację, bo samochód nie chce zapalić. Wezmę głęboki oddech”. Dzieci uczą się więcej z tego, co robisz, niż z tego, co tłumaczysz.

Pięć sposobów, żeby uczyć o uczuciach w zabawie

1. Nazywajcie uczucia w historyjkach. Zatrzymaj się podczas czytania: „Jak myślisz, co czuje miś? Po czym to poznajesz?” Twarze w książeczkach to lekcja o uczuciach na każdej stronie.
2. Miny uczuć. Róbcie razem miny przed lustrem: pokaż mi smutek, pokaż mi zaskoczenie. Potem zgadujcie nawzajem swoje miny.
3. Gdzie to czujesz? Złość może być jak gorąco na twarzy, zmartwienie jak ściśnięty brzuszek, a radość jak bąbelki w środku. Zauważanie sygnałów z ciała to pierwsze ostrzeżenie, że uczucie robi się duże.
4. Zabawa w udawanie. Miś boi się ciemności; króliczek jest smutny, bo przewróciła jej się wieża. Odgrywanie takich scen pozwala dziecku ćwiczyć słowa i rozwiązania bez presji prawdziwego wybuchu. Więcej w naszym przewodniku po zabawie w udawanie i domkach dla lalek.
5. Rozmowa o uczuciach. Przy kolacji albo przed snem: „Co cię dzisiaj ucieszyło? Czy coś cię zasmuciło?” Zacznij od siebie.

Co mówić w trudnej chwili

W szczycie silnej emocji maluch nie jest w stanie niczego się nauczyć. Bądź blisko, zachowaj spokój i czekaj. Kiedy burza zaczyna mijać:

• Nazwij uczucie za dziecko. „Byłeś naprawdę zły, kiedy trzeba było wyjść”.
• Akceptuj uczucie, ogranicz zachowanie. „Możesz być zły. Nie wolno bić. Możesz za to potupać”.
• Zaproponuj sposób na wyciszenie. Powolne oddechy, przytulenie, cichy kącik. Nasz przewodnik po ćwiczeniach na wyciszenie dla maluchów ma siedem sposobów, które działają.
• Porozmawiajcie o tym później, kiedy wszyscy są spokojni: „Co moglibyśmy zrobić następnym razem?”

Unikaj „nie smuć się” albo „duże dzieci nie płaczą”. Takie zdania uczą, że uczucia są złe, a nie tego, jak sobie z nimi radzić.

Czego się spodziewać w danym wieku

To typowe kamienie milowe według CDC. Każde dziecko dochodzi do nich we własnym tempie.

• Do 3 lat: uspokaja się w ciągu mniej więcej 10 minut po twoim wyjściu, na przykład kiedy zostawiasz je w żłobku; zauważa inne dzieci i przyłącza się do ich zabawy.
• Do 4 lat: udaje w zabawie; pociesza kolegę, który się uderzył albo jest smutny; lubi pomagać.
• Do 5 lat: przestrzega zasad i czeka na swoją kolej w grach z innymi dziećmi.

Około czwartego i piątego roku życia wiele dzieci zaczyna potrafić powiedzieć, dlaczego coś czuje, i z niewielką pomocą wybrać sposób, żeby się uspokoić. Nasza lista gotowości szkolnej stawia uczucia obok czytania, liczb i samodzielności.

Jak pomaga Lulu

Tworzymy Tiny Hands Feel, za darmo dla każdej rodziny, bo wierzymy, że każde dziecko powinno nauczyć się rozumieć swoje uczucia, bez względu na to, gdzie się urodziło i na co stać jego rodzinę. Żółw Lulu prowadzi dziecko przez wyciszenie na głos, więc poradzą sobie nawet dzieci, które nie umieją czytać. Po premierze znajdą się tam wyciszenia z przewodnikiem, wieczorne uspokojenie przed snem, które kończy się wygaszeniem ekranu, i gra o uczuciach: jak wygląda smutek, gdzie czujesz złość i co pomaga? Minutowe wyciszenie z Lulu możesz wypróbować już dziś.

To doświadczenie rodzica, a nie porada medyczna. Jeśli martwisz się zachowaniem lub emocjami swojego dziecka, porozmawiaj z lekarzem lub pielęgniarką środowiskową.

Pytania rodziców

W jakim wieku maluchy rozumieją emocje?

Na długo zanim potrafią je nazwać. Maluchy od początku reagują na twarze i głosy; wiele z nich zaczyna używać prostych słów o uczuciach, takich jak radość, smutek i złość, około drugiego lub trzeciego roku życia, zwłaszcza gdy często je słyszy.

Jak nauczyć malucha nazywać uczucia?

Nazywaj uczucia na głos, jego i swoje, wiele razy dziennie: w historyjkach, w zabawie i w prawdziwych sytuacjach. Zacznij od radości, smutku, złości i strachu.

Czy napady złości oznaczają, że dziecko nie radzi sobie z uczuciami?

Nie. Napady złości to zwyczajna część bycia dwu- czy trzylatkiem. Uczenie o uczuciach nie sprawi, że znikną z dnia na dzień, ale z czasem da dziecku słowa i sposoby, z których może skorzystać zamiast tego.