Beweegpauzes in de klas: 15 korte energizers en rustmomenten

Een beweegpauze, of breinbreak, is een paar minuten iets anders tussen periodes van stilzitten: een dansje, even uitrekken, een gek spelletje, rustig ademhalen. Leerkrachten gebruiken ze al jaren, omdat ze werken. Een onrustige klas wordt rustig, een slaperige klas wordt wakker, en iedereen kan weer verder met leren.

In deze gids staan vijftien beweegpauzes waarvoor je geen materiaal nodig hebt, voor kinderen van ongeveer 3 tot 8, thuis of in de klas: sommige om energie kwijt te raken, andere om tot rust te komen. Hij is geschreven door een papa die gratis hulpmiddelen maakt voor gezinnen en leerkrachten, en getoetst aan wat onderzoeken in klassen hebben gevonden.

Wat het onderzoek zegt

Jonge kinderen zijn niet gemaakt om lang stil te zitten. De Wereldgezondheidsorganisatie raadt aan dat kinderen van één tot vier elke dag minstens drie uur actief zijn, en vanaf vijf jaar gemiddeld een uur per dag.

Korte beweegpauzes in de klas lijken te helpen bij de concentratie, niet alleen bij de conditie. In één onderzoek waren kinderen na beweegpauzes van 10 minuten in de klas 8% vaker bij de les, en de minst geconcentreerde kinderen 20%. Een overzicht van onderzoeken met meer dan 2.200 basisschoolleerlingen vond dat beweegpauzes in de klas kinderen hielpen bij de les te blijven. Die onderzoeken gingen over de basisschool (kinderen van ongeveer 5 tot 12), maar leerkrachten van jongere kinderen gebruiken hetzelfde idee elke dag. Een paar minuten weg van de les kan een deel van die tijd terugverdienen.

Wanneer gebruik je een beweegpauze?

• Voor een rustige taak, om eerst de wiebels eruit te krijgen.
• Na lang zitten, zoals na de kring of een toets.
• Als de energie in de klas verandert, te hoog of te laag.
• Voor de lunch of voor naar huis gaan, met een rustige, zodat de klas ontspannen vertrekt.

Twee tot vijf minuten is genoeg. Sluit elke beweegpauze af met iets rustigs, zodat de energie eruit gaat en de aandacht terugkomt.

Tien beweegpauzes

1. Stopdans. Zet een liedje op; iedereen danst en bevriest als de muziek stopt.
2. Dierenparade. Noem een dier en beweeg zoals dat dier: spring als een kikker, stamp als een olifant, balanceer als een flamingo.
3. Commando Pinkeltje. Bewegen en luisteren in één.
4. Volg de maat. Langzaam klappen betekent marcheren op de plek, snel klappen betekent rennen op de plek, stilte betekent stoppen.
5. Spiegel mij. De kinderen doen jouw bewegingen na, en daarna mogen ze om de beurt voordoen.
6. Tellen en springen. Tien stersprongen, hardop tellend; dan negen; dan acht.
7. Het weer. Motregen (met je vingers tikken), regen (op je knieën kloppen), onweer (met je voeten stampen), zon (armen hoog in de lucht).
8. Uitschudden. Schud elke arm en elk been acht keer, dan zeven keer, tot één, en tel samen.
9. Standbeelden. Loop door de klas; bij ‘standbeeld!’ blijf je stilstaan in een houding. Noem een thema: een boom, een raket, een slaperige kat.
10. Spel het met je lijf. Maak de letters van een kort woord met je armen en benen. Ook goed tijdens het lezen.

Vijf rustmomenten

1. Wees een schildpad. Kruip in je schild, haal drie keer langzaam adem, en kom tevoorschijn als je er klaar voor bent. Veel peuter- en kleuterklassen leren dit aan, omdat elk kind een schildpad kan nadoen.
2. Ballonbuik. Handen op je buik: adem in en voel de ballon groeien; adem langzaam uit.
3. Ruik aan de bloem, blaas de kaars uit. In door je neus, en zo zachtjes uit dat de vlam alleen maar flakkert.
4. Knijpen en loslaten. Drie tellen stevig je vuisten knijpen, dan slappe handen. Daarna je schouders, daarna je tenen.
5. Luisterminuut. Doe een minuut je ogen dicht en tel de geluiden die je hoort.

Onze gids over tot rust komen met peuters legt uit waarom deze werken, en onze gids over peuters leren over gevoelens laat zien hoe je een klas woorden geeft voor grote gevoelens.

Zo werken ze in de klas

• Elke keer hetzelfde signaal. Een liedje of een belletje dat ‘beweegpauze’ betekent, en een ander dat ‘weer aan het werk’ betekent.
• Op de plek. Alle pauzes hierboven werken staand naast een tafeltje of in de kring, zonder door de klas te rennen.
• Iedereen kan meedoen. Bied van elke beweging een zittende versie aan, zodat elk kind kan meedoen.
• Laat kinderen leiden. Als een pauze bekend is, kan een kind hem aankondigen.

Met een scherm

Een groot scherm kan een pauze voor je leiden, en dat is fijn op de dagen dat jij zelf ook even op adem moet komen. Tiny Hands Move is een gratis manier om dat te doen: Momo de aap doet elke beweging voor en zegt hem hardop, zodat kinderen die nog niet kunnen lezen mee kunnen doen, en er is geen camera. Er komt een klasmodus voor een digibord of beamer. Tiny Hands Feel doet hetzelfde voor rustmomenten, met Lulu de schildpad.

Allebei zijn ze gratis voor elk gezin en elke school, zonder reclame, omdat we vinden dat elk kind dezelfde kansen verdient om te bewegen, zich te concentreren en te leren, waar het ook woont. Onze pagina voor leerkrachten legt uit hoe Tiny Hands in de klas werkt.

Vragen die leerkrachten stellen

Hoe lang moet een beweegpauze duren?

Twee tot vijf minuten is meestal genoeg. Een van de onderzoeken hierboven gebruikte pauzes van tien minuten; zelfs een minuut uitschudden kan een onrustige groep weer op scherp zetten.

Hoe vaak neem je een beweegpauze?

Jongere kinderen hebben ze vaker nodig. Veel leerkrachten kijken naar de klas in plaats van naar de klok: als de aandacht wegzakt, is het tijd.

Kosten beweegpauzes geen leertijd?

Het onderzoek wijst eerder op het tegendeel: kinderen zijn daarna vaak beter bij de les, dus de minuten komen terug.