Küçük dünya oyunu: çocuklar minik dünyalar kurmayı neden sever?

Beş yaşındaki bir çocuğa bir tepsi kum, birkaç plastik hayvan ve bir deniz kabuğu verin; birkaç dakika içinde ortada kaybolmuş bir aslan, yolu bilen bir deve ve yaklaşan bir fırtınayla bir çöl olur. Okul öncesi öğretmenleri buna küçük dünya oyunu (İngilizcesiyle small world play) der: küçük bir sahne, bir avuç karakter ve çocuğun oynarken uydurduğu bir hikâye.

Küçük dünya oyunu nedir?

Küçük dünya, çocuğun yukarıdan bakıp düzenleyebildiği her türlü sahnedir: halının üstünde bir çiftlik, fırın tepsisinde dinozorlu bir bataklık, bir oyuncak ev, oyuncak arabalarıyla bloklardan bir şehir. Onu “küçük dünya” yapan şey bakış açısıdır. Çocuk, giydirme oyununda olduğu gibi kendisi bir rol oynamaz. Yönetmendir: her karakteri o hareket ettirir ve hepsinin başına ne geleceğine o karar verir.

Bu yüzden dört ile sekiz yaş arasına çok yakışır. Daha küçük çocuklar çoğunlukla kendi günlerini canlandırır (yemek, banyo, yatak). Dört yaş civarından itibaren çocuklar uydurmaya başlar: sahneyi oynamadan önce planlar, karakterlere çözülecek sorunlar verir ve olanları sırasıyla anlatır. CDC, dört yaş civarındaki gelişim basamakları arasında “oyun sırasında başka bir şeymiş gibi yapar” maddesini, beş yaşta ise “duyduğu ya da uydurduğu, en az iki olay içeren bir hikâye anlatır” maddesini sayar.

Çocuklar neyi çalışır?

• Hikâye anlatma. Karakterlerle dolu bir sahne, her hikâyenin ihtiyaç duyduğu soruları kendiliğinden getirir: burada kim yaşıyor, ne ters gidiyor, sonra ne olacak? Başı, ortası ve sonu olan bir hikâye anlatabilmek, ileride okuma ve yazmanın temellerinden biridir.
• Kelimeler. Her dünyanın kendi kelimeleri vardır: batık gemi, mercan, astronot, kanyon, savan, itfaiyeci. Çocuklar yeni kelimeleri, hikâye onları gerektirdiği için kullanır.
• Mekân ve planlama. Yakın ve uzak, önde ve arkada, büyük ve küçük. Bir sahneyi doğru görünecek şekilde düzenlemek, erken planlama ve uzamsal düşünmedir.
• Kendini görmek. Çocuklar kendilerini hikâyelerine koyar. Kendi teni, saçı ve en sevdiği kıyafetleriyle onlara benzeyen bir karakter, yarattıkları dünyanın kahramanı olmalarını sağlar.

Çocuk doktorları bu tür oyunu sağlıklı gelişimin bir parçası sayar. Hayali oyunu yakından inceleyen araştırmacılar daha temkinli: bu oyun iyi dil ve sosyal becerilerle birlikte görülüyor, ama bu becerilere onun yol açtığını göstermek zor. Asıl yardımcı olan, oyunu ele geçirmeden ona katılan bir büyüktür. Araştırmacılar buna rehberli oyun diyor: çocuk yönetir, büyük sorular sorar ve kelimeler ekler.

İyi bir sahne kurma oyununda neler olmalı?

Çoğu yapı ve giydirme uygulaması hızlı açılır, hızlı da sıkar. İyi bir sahne kurma oyunu, küçük oyuncaklarla dolu bir kutu gibi çalışır:

1. Seçecek çok şey. Hayal gücü geniş bir çocuğu oyunda tutan şey çeşitliliktir: farklı dünyalar, farklı karakterler, farklı hikâyeler başlatan şeyler.
2. Hedef yok, puan yok. Kazanılacak bir şey olmayınca asıl mesele hikâye olur.
3. Derinlik. Daha arkadaki şeyler daha küçük görünür, öndekiler önde durur; böylece resim bir çıkartma sayfası gibi değil, gerçek bir yer gibi görünür.
4. Ekrandan çıkış yolu. Ekran oyununun en güzel sonu gerçek oyundur. Yazdırılıp boyanabilen bir sahne, hikâyeyi masaya taşır.

Make a World bunu nasıl yapıyor?

Make a World, dört ile sekiz yaş arası çocuklar için bir resim yapma oyunu.

• Önce kendinizi yaratın. Kız ya da erkek, yedi saç modeli, pijamadan uzay giysisine kadar yirmi kıyafet, ten, saç, üst, alt ve ayakkabı için istenen her renk, bir de gözlük, taç ya da silindir şapka gibi süsler. On ikiye kadar karakter yaratılabiliyor, yani bütün aile katılabilir.
• Altı dünya. Deniz altı, uzay, büyülü orman, savan, şehir ve çöl; her birinde iki arka plan, yirmi karakter ve otuz kadar şey var.
• Gerçek bir sahne. Her şeyi istediğiniz yere sürükleyin. Ekranın altına yakın olan şeyler daha büyük ve önde çiziliyor; her şey büyütülüp küçültülebiliyor, çevrilebiliyor, öne ya da arkaya alınabiliyor.
• Aynı sahnenin boyama sayfası. Her resmin siyah çizgilerle çizilmiş bir ikizi var; böylece biten bir dünya yazdırılıp mum boyalarla boyanabiliyor.

Büyükler için ipuçları

• Övmek yerine sorun. “Burada kim yaşıyor? Astronot neden çölde?” bir hikâyeyi başlatır. “Çok güzel!” ise bitirir.
• Hikâyeyi yazın. Dört ve beş yaşındaki çocuklar, yazabileceklerinden çok daha uzun hikâyeler anlatabilir. Çocuğunuzun hikâyesini yazdırılmış sayfanın altına yazın ve ona yüksek sesle okuyun.
• Aileyi yaratın. Evdeki herkes için bir karakter yapın ve hepsini tek bir dünyaya koyun. Sonra herkesin nereye gittiğini sorun.
• Kâğıt üzerinde bitirin. Ekran süresi dolunca boyama sayfasını yazdırın. Hikâye masada devam eder; çizgilerin içini boyamak da yazmanın gerektirdiği küçük el hareketleri için iyi bir alıştırmadır.
• Gerçeğini de kurun. Bir fırın tepsisi, biraz un ya da kum, birkaç oyuncak hayvan ve bir kâse su, su içme yeri olan bir savan olur. Oyun bir başlangıç noktası, yerine geçecek bir şey değil.

Buradan sonra

Hikâye anlatan bir çocuk, onları okumaya da hazırlanıyordur. Çocuğunuz dört yaşında ya da daha büyükse ve harfleri fark etmeye başladıysa, Tiny Hands Learn: Okuma 2-7 yaş için seslerle okumayı öğreten ücretsiz bir program; evde çocuğa okuma yazma öğretmek rehberimiz de adımları anlatıyor.

Karakter yaratmayı seven çocuklar çoğu zaman Dress-Up Party oyunundan da hoşlanır; küçük kardeşler de iki ile beş yaş için sakin bir oyuncak ev olan Little House oyununu oynayabilir. Kendi sahnesini sıfırdan çizmek isteyenler için Chalk Art oyununu deneyin.