Çocuğunuza evde İngilizce okuma yazma nasıl öğretilir: ses temelli, nazik bir rehber

Okumak, diğer bütün kapıları açan beceridir. Nerede doğmuş olursa olsun, ailesinin durumu ne olursa olsun her çocuğun bunu öğrenme şansını hak ettiğine inanıyorum; bir hayatı şekillendiren diğer temel becerilerle birlikte. Tiny Hands’te yaptığımız her şeyin ücretsiz olmasının nedeni bu. Kendi kızım için, dünyadaki her çocuğun kullanabileceği bir okuma programı yapmaya başlamamın nedeni de bu.

Bu rehber, bu yolda öğrendiklerimden oluşuyor: İngilizce konuşulan ülkelerde okulların çoğu bugün okumayı nasıl öğretiyor ve siz de evde, her seferinde birkaç dakikayla aynısını nasıl yapabilirsiniz. Tiny Hands Learn İngilizce okumayı ses temelli yöntemle öğrettiği için örnekler de İngilizce kelimeler.

Harf adlarıyla değil, seslerle başlayın

Okulların çoğu okumayı ses temelli yöntemle (phonics) öğretir: çocuklar her harfin çıkardığı sesi öğrenir, sonra bu sesleri birleştirip kelimeler oluşturur. Birleşik Krallık’taki Education Endowment Foundation, sistematik ses temelli öğretimin kanıtlarını “çok kapsamlı” olarak değerlendiriyor; bu, verdiği en güçlü not.

Başlangıçta anahtar, harflerin adları değil sesleridir. S harfi “es” (İngilizce adı) değil, “sss” der. S’nin “sss”, a’nın “a” (Türkçedeki “e”ye yakın) ve t’nin “t” dediğini bilen bir çocuk sat kelimesini okuyabilir. Yalnızca “es, ey, ti” diye harf adlarını bilen bir çocuk okuyamaz. Harf seslerini nasıl öğretmeli rehberimiz her sesin nasıl temiz söyleneceğini ve hangi sırayla öğretileceğini gösteriyor; çocuk okumayı öğrenmeye ne zaman başlayabilir? rehberimizde de çocuğunuzun hazır olduğunu gösteren işaretler var.

Birçok program s, a, t, p, i ve n ile başlar, çünkü bunlarla hemen bir sürü kısa kelime yapılır: sat, pin, tap, nap, tip.

Sesleri birleştirip kelime yapın

Birleştirme, okumanın “tık” diye oturduğu andır. Sesleri tek tek söyleyin, sonra birbirine yapıştırın: “s... a... t... sat!”

• Robot konuşması. Robot gibi konuşun (“d-o-g”) ve çocuğunuz kelimeyi tahmin etsin. Sonra yer değiştirin.
• Sesleri kaydırın. Her harfin sesini söylerken parmağınızla altını gösterin, sonra kelimeyi hızlıca söylerken parmağınızı bütün kelimenin altından kaydırın.
• Önce gerçek kelimeler. Çocuğunuzun bildiği kısa kelimelerle başlayın: cat, sun, dog, bed.

Okurken yazın da

Okuma ve yazma birlikte büyür. Bir kelimeyi ses ses yazmak, çocukların onu hafızaya yerleştirmesine ve daha sonra anında, zahmetsizce okumasına yardım eder.

• Önce üzerinden geç, sonra kopyala, sonra yaz. Bir harfin önce parmakla üzerinden geçin, sonra kopyalayın, sonra ezberden yazın.
• Sese göre yazın. “Dog hangi sesle başlıyor? Sonra? Ya sonunda?” Çocuğunuz duyduğunu yazsın; dog için dg harika bir başlangıçtır.
• Kendi adı. Kendi adını yazmak, çoğu zaman bir çocuğun önemsediği ilk kelimedir. Bunu kullanın.

Karalamadan harflere rehberimiz çizimin yazı için gereken el becerilerini nasıl geliştirdiğini anlatıyor; eksik harf oyunları da yazım için yumuşak bir sonraki adım.

Her gün sesli okumaya devam edin

Kelimeleri seslendirerek okumak, okumanın yalnızca yarısıdır. Diğer yarısı dili anlamaktır: kelimeleri bilmek, bir hikâyeyi takip etmek, nedenini merak etmek. Araştırmacılar buna Okumanın Basit Görünümü (Simple View of Reading) diyor: okumak hem çözmeyi hem anlamayı gerektirir.

Bu yüzden çocuğunuza, kendi okuyabileceğinin çok üstünde hikâyeler okumaya devam edin. Durup “Sence bunu neden yaptı?” ya da “Sonra ne olacak?” diye sorun. Bu sohbetler harfler kadar önemlidir.

Kural dışı kelimeler

Çok sık kullanılan bazı kelimeler göründükleri gibi seslendirilmez: the, to, said, was. Bu birkaç kelimeyi görerek, her seferinde iki üç tane öğretin ve bir kitapta karşınıza çıktıklarında kutlayın.

Az ama sık

Günde beş dakika, pazar günü bir saatten iyidir. Hâlâ eğlenceliyken bırakın. Çocuğunuz yorgunsa bunun yerine bir hikâyeye ya da bir tekerlemeye geçin.

Yaşa göre

• 2-3 yaş: dinleme oyunları, tekerlemeler ve şarkılar, “mmm ile başlayan bir şey görüyorum”, bol bol hikâye.
• 4-5 yaş: harf sesleri, kısa kelimeleri birleştirmek, harflerin üzerinden geçmek, kendi adını yazmak.
• 6-7 yaş: kısa kitapları kendi başına okumak, sh ve ch gibi iki harfli sesler, kelimeleri hecelemek ve basit cümleler yazmak.

Çocuklar çok farklı hızlarda ilerler. Çocuğunuz uzun süredir takılmış gibi görünüyorsa ya da işitmesi, konuşması veya görmesi konusunda endişeleriniz varsa öğretmeniyle ya da doktoruyla konuşun.

Tiny Hands Learn’ün yeri

Tiny Hands Learn: Okuma bu yaklaşımı izliyor. Balina Bubba 2-7 yaş için her harfi sesiyle, ardından birleştirmeyi, yazmayı ve küçük hikâyeleri öğretiyor. Her şey sesli söyleniyor, böylece henüz okuyamayan çocuklar da kendi başlarına oynayabiliyor. Ücretsiz, reklamsız ve her aile için. Önce bir yetişkin, Google ile ya da bir e-posta bağlantısıyla ücretsiz bir Tiny Hands hesabı açıyor; böylece her çocuğun ilerlemesi her cihazda saklanıyor.

Okuma uygulamalarını mı karşılaştırıyorsunuz? Okuma uygulamaları karşılaştırması sayfamız ücretsiz ve ücretli olanları yan yana koyuyor. Okula mı hazırlanıyorsunuz? Okula hazırlık kontrol listemiz okumayı sayıların, duyguların ve bağımsızlığın yanına koyuyor. Okuma, Tiny Hands Learn’deki birkaç ücretsiz programın ilki. Ardından Sayılar, Müzik ve Para geliyor: bir hayatı şekillendiren ve okulun bu kadar erken pek ele alamadığı beceriler. Evde erken matematik rehberimiz de sayıları aynı şekilde, ekranla ya da ekransız anlatıyor.