Eksik harf oyunları ve ilk yazım: C_T neden kelime kopyalamaktan iyidir?

Dört ile yedi yaş arasında bir yerde çocuk, harflerin var olduğunu bilmekten harflerin kelime oluşturduğunu bilmeye geçer. Bu, ilk öğrenme yıllarının en büyük sıçramalarından biridir; ne yazık ki çocuk için eziyete dönüştürülmesi en kolay olanlardan biri de budur. Kopyalanacak kelimelerle dolu çalışma kâğıtları el yazısını öğretir; kelimelerin nasıl işlediğine dair pek bir şey öğretmez. Eksik bir harf ise öğretir.

Yazıma giden adımlar

Yazım tek bir beceri değil; birkaç beceri üst üste biner:

1. Harf tanıma. Bu şeklin bir B olduğunu bilmek.
2. Harf sesleri. B’nin /b/ sesini verdiğini bilmek. Bu, ses bilgisidir (fonetik) ve bütün işin kilit noktasıdır.
3. Kelimelerdeki sesleri duymak. “Cat” kelimesinin /k/ ile başladığını, ortasında /a/ olduğunu, /t/ ile bittiğini fark etmek. Öğretmenler buna sesbirim farkındalığı der.
4. Sesleri harflerle eşleştirmek. Duyulan sesleri C-A-T diye yazmak.

Pek çok dört yaşındaki çocuk bazı harflerin adını ve birkaç sesi bilir, geri kalanını ise hâlâ öğrenmektedir. Üçüncü ve dördüncü adımlar okulla başlar; bir oyunun gerçekten işe yarayabileceği yer de burasıdır.

Eksik harf neden işe yarar?

Çocuğa bir kedi (cat) resmiyle C _ T kelimesini gösterdiğinizde kafasında belli bir süreç işler. Kendi kendine “cat” der. Ortadaki sesi duyar. O sesi veren harfi arar. Böylece üçüncü ve dördüncü adım üç saniyede çalışılmış olur; anlamı sabitleyen bir resim ve iskele görevi gören öteki harflerle birlikte.

Bir de CAT kelimesini karttan kopyalamayı düşünün: çocuk bakar, çizer ve tek bir sesi bile duyması gerekmez. Kopyalamak çoğunlukla el yazısını çalıştırır. Çocuğun kulağını, eksik harfin çalıştırdığından çok daha az çalıştırır.

Eksik harf yöntemi, oyunun çocuğu zorlamamasını da sağlar. Tek bir boşluk vardır, yani tek bir karar verilir ve resim kelimeyi apaçık ortaya koyar. Çocuk hiçbir zaman bomboş bir satıra bakakalmaz.

Spell It Out nasıl oynanır?

Spell It Out bir emoji ile onun bir harfi eksik İngilizce adını gösterir ve bekler. Dizüstü bilgisayarda çocuk harfi klavyeden yazar; tablette ekranda bir klavye belirir ve denenen harfler grileşir, böylece tahmin ettikçe seçenekler daralır. Doğru cevapta kutucuk bir çan sesi ve pırıltılar eşliğinde dolar. Yanlış cevapta doğru harf gösterilir, üç candan biri gider ve sıradaki kelimeye geçilir. Art arda doğru cevaplar daha büyük kutlamalar getirir; oyun en iyi skoru da hatırlar.

Kelimeler üç harflilerle başlar (CAT, DOG, SUN, BUS) ve giderek uzar. Eksik harfin yeri değişir: bazen ilk ses, bazen ortadaki ünlü, bazen son ünsüz eksiktir; böylece üç konumun üçü de fark ettirmeden çalışılmış olur.

Sınava dönüştürmeden oynamak

Dört yaşındakiler sınavın kokusunu hemen alır. Oyunun oyun olarak kalması için birkaç öneri:

• Kelimeyi birlikte, yavaşça söyleyin. “Caaat. Ortada ne var?” Kelimeyi uzatarak söylemek, ilk yazım için yapabileceğiniz en faydalı şeylerden biridir.
• Tahmin etmelerine izin verin. Yanlış tahminde oyun doğru harfi gösterir ve devam eder. Bu bir ders, başarısızlık değil.
• Skoru değil, seriyi alkışlayın. Art arda beş doğru cevap pırıltılarla kutlanır; siz de bunu büyük bir olay gibi kutlayın.
• Canlar bitince bırakın. Üç can bittiğinde tur sevimli bir kartla biter. O gün için bırakmanın tam zamanı.
• Kendine güvenen altı yaşındaki bir çocukla resmi kapatın ve kelimeyi sesli okuyun. Artık yalnızca duyduğu sese bakarak yazıyor.

Yazılışlar hakkında

Kelime listesinde Amerikan ve İngiliz İngilizcesinde farklı yazılan kelimelere (color/colour, gray/grey) yer verilmedi; böylece Atlantik’in hangi yakasında olursa olsun hiçbir çocuk bölgesel bir fark yüzünden yanlış yapmış sayılmaz. Yazılışı kurallı, sık kullanılan isimler bilerek seçildi; kuraldışı kelimeler başka bir dersin konusu.

Buradan sonra

Eksik harfi rahatça bulan bir çocuk, kısa kelimeleri baştan sona duyduğu seslerden yola çıkarak yazmaya hazırdır. Resimlerinin altına ne olduklarını yazmasını isteyin. Yazımı aksak olacak ve olması gereken de tam olarak bu: “KAT” yazan çocuk her sesi duymuştur ve doğruya yalnızca bir kural uzaktadır.