Παιχνίδι μικρού κόσμου: γιατί τα παιδιά λατρεύουν να φτιάχνουν μικρούς κόσμους

Δώστε σε ένα πεντάχρονο έναν δίσκο με άμμο, μερικά πλαστικά ζωάκια κι ένα κοχύλι, και σε λίγα λεπτά θα υπάρχει μια έρημος με ένα λιοντάρι που χάθηκε, μια καμήλα που ξέρει τον δρόμο και μια αμμοθύελλα που πλησιάζει. Οι νηπιαγωγοί το λένε παιχνίδι μικρού κόσμου (small world play): μια μικρή σκηνή, λίγοι χαρακτήρες και μια ιστορία που το παιδί τη φτιάχνει όσο παίζει.

Τι είναι το παιχνίδι μικρού κόσμου

Μικρός κόσμος είναι κάθε σκηνή που ένα παιδί μπορεί να τη βλέπει από ψηλά και να τη στήνει: μια φάρμα στο χαλί, ένας βάλτος με δεινόσαυρους σε ένα ταψί, ένα κουκλόσπιτο, μια πόλη από τουβλάκια με αυτοκινητάκια. Αυτό που την κάνει «μικρό κόσμο» είναι η οπτική. Το παιδί δεν παίζει το ίδιο έναν ρόλο, όπως όταν μεταμφιέζεται. Είναι ο σκηνοθέτης: μετακινεί κάθε χαρακτήρα και αποφασίζει τι θα συμβεί στον καθένα.

Γι’ αυτό ταιριάζει τόσο καλά στις ηλικίες τέσσερα ως οκτώ. Τα μικρότερα παιδιά κυρίως ξαναπαίζουν τη δική τους μέρα (φαγητό, μπάνιο, ύπνο). Από τα τέσσερα περίπου, τα παιδιά αρχίζουν να επινοούν: σχεδιάζουν μια σκηνή πριν την παίξουν, δίνουν στους χαρακτήρες προβλήματα να λύσουν και λένε τι έγινε με τη σειρά. Το CDC αναφέρει το «κάνει πως είναι κάτι άλλο όταν παίζει» ανάμεσα στα ορόσημα γύρω στα τέσσερα, και ως τα πέντε το παιδί «λέει μια ιστορία που άκουσε ή επινόησε, με τουλάχιστον δύο γεγονότα».

Τι εξασκούν τα παιδιά

• Αφήγηση. Μια σκηνή γεμάτη χαρακτήρες φέρνει τις ερωτήσεις που χρειάζεται κάθε ιστορία: ποιος μένει εδώ, τι πάει στραβά, τι γίνεται μετά. Μια ιστορία με αρχή, μέση και τέλος είναι ένα από τα θεμέλια της ανάγνωσης και της γραφής αργότερα.
• Λέξεις. Κάθε κόσμος φέρνει το δικό του λεξιλόγιο: ναυάγιο, κοράλλι, αστροναύτης, φαράγγι, σαβάνα, πυροσβέστης. Τα παιδιά χρησιμοποιούν τις καινούργιες λέξεις γιατί τις χρειάζεται η ιστορία.
• Χώρος και σχεδιασμός. Κοντά και μακριά, μπροστά και πίσω, μεγάλο και μικρό. Το να στήσεις μια σκηνή ώστε να δείχνει σωστή είναι πρώιμος σχεδιασμός και χωρική σκέψη.
• Να βλέπουν τον εαυτό τους. Τα παιδιά βάζουν τον εαυτό τους στις ιστορίες τους. Ένας ήρωας που τους μοιάζει, με το δικό τους δέρμα, τα μαλλιά τους και τα αγαπημένα τους ρούχα, τα αφήνει να γίνουν οι ήρωες του κόσμου που έφτιαξαν.

Οι παιδίατροι θεωρούν τέτοιο παιχνίδι κομμάτι της υγιούς ανάπτυξης. Οι ερευνητές που έχουν εξετάσει προσεκτικά το παιχνίδι προσποίησης είναι πιο επιφυλακτικοί: πάει μαζί με καλές γλωσσικές και κοινωνικές δεξιότητες, αλλά είναι δύσκολο να αποδειχθεί ότι τις προκαλεί. Αυτό που βοηθάει είναι ένας μεγάλος που μπαίνει στο παιχνίδι χωρίς να το αναλαμβάνει, κάτι που οι ερευνητές λένε καθοδηγούμενο παιχνίδι: το παιδί οδηγεί, και ο μεγάλος κάνει ερωτήσεις και προσθέτει λέξεις.

Τι κάνει καλό ένα παιχνίδι με σκηνές

Οι περισσότερες εφαρμογές κατασκευής και ντυσίματος ανοίγουν γρήγορα και κουράζουν γρήγορα. Ένα καλό παιχνίδι με σκηνές δουλεύει σαν ένα κουτί με μικρά παιχνίδια:

1. Πολλά για να διαλέξεις. Η ποικιλία κρατάει ένα εφευρετικό παιδί σε εγρήγορση: διαφορετικοί κόσμοι, διαφορετικοί χαρακτήρες, πράγματα που ξεκινούν διαφορετικές ιστορίες.
2. Χωρίς στόχο και χωρίς σκορ. Όταν δεν έχεις τίποτα να κερδίσεις, το νόημα είναι η ιστορία.
3. Βάθος. Ό,τι είναι πιο πίσω φαίνεται πιο μικρό, και ό,τι είναι μπροστά στέκεται μπροστά, οπότε η εικόνα μοιάζει με τόπο, όχι με σελίδα με αυτοκόλλητα.
4. Ένας δρόμος έξω από την οθόνη. Το καλύτερο τέλος για το παιχνίδι στην οθόνη είναι το αληθινό παιχνίδι. Μια σκηνή που τυπώνεται και χρωματίζεται πάει την ιστορία στο τραπέζι.

Πώς το κάνει το Make a World

Το Make a World είναι ένα παιχνίδι για να φτιάχνεις εικόνες, για ηλικίες τέσσερα ως οκτώ.

• Πρώτα φτιάξε τον εαυτό σου. Κορίτσι ή αγόρι, επτά χτενίσματα, είκοσι ρούχα από πιτζάμες μέχρι στολή αστροναύτη, όποιο χρώμα θέλεις για δέρμα, μαλλιά, μπλούζα, παντελόνι και παπούτσια, και έξτρα όπως γυαλιά, στέμμα ή ψηλό καπέλο. Μπορείς να φτιάξεις έως δώδεκα ήρωες, οπότε έρχεται όλη η οικογένεια.
• Έξι κόσμοι. Ο βυθός της θάλασσας, το διάστημα, ένα μαγεμένο δάσος, η σαβάνα, μια πόλη και η έρημος, ο καθένας με δύο φόντα, είκοσι χαρακτήρες και περίπου τριάντα πράγματα.
• Μια αληθινή σκηνή. Σύρε οτιδήποτε οπουδήποτε. Ό,τι είναι πιο κοντά στο κάτω μέρος ζωγραφίζεται πιο μεγάλο και μπροστά, και κάθε πράγμα μεγαλώνει ή μικραίνει, γυρίζει από την άλλη ή μπαίνει μπροστά ή πίσω.
• Σελίδα ζωγραφικής της ίδιας σκηνής. Κάθε εικόνα έχει ένα δίδυμο σε μαύρες γραμμές, οπότε ένας έτοιμος κόσμος τυπώνεται και χρωματίζεται με κηρομπογιές.

Συμβουλές για τους μεγάλους

• Ρωτήστε, μην επαινείτε. Το «Ποιος μένει εδώ; Γιατί είναι ο αστροναύτης στην έρημο;» ξεκινά μια ιστορία. Το «Τέλειο!» την τελειώνει.
• Γράψτε την ιστορία. Τα παιδιά τεσσάρων και πέντε ετών μπορούν να πουν πολύ μεγαλύτερες ιστορίες από όσες μπορούν να γράψουν. Γράψτε τη δική τους κάτω από την τυπωμένη σελίδα και διαβάστε τους τη.
• Φτιάξτε την οικογένεια. Φτιάξτε έναν ήρωα για κάθε άνθρωπο του σπιτιού και βάλτε τους όλους σε έναν κόσμο. Μετά ρωτήστε πού πάει ο καθένας.
• Κλείστε στο χαρτί. Τυπώστε τη σελίδα ζωγραφικής όταν τελειώσει ο χρόνος οθόνης. Η ιστορία συνεχίζεται στο τραπέζι, και το χρωμάτισμα μέσα στις γραμμές είναι καλή εξάσκηση για τις μικρές κινήσεις του χεριού που χρειάζεται η γραφή.
• Φτιάξτε κι έναν αληθινό. Ένα ταψί, λίγο αλεύρι ή άμμος, μερικά ζωάκια-παιχνίδια κι ένα μπολ με νερό γίνονται μια σαβάνα με νερόλακκο. Το παιχνίδι είναι αφετηρία, όχι αντικατάσταση.

Τι ακολουθεί

Ένα παιδί που λέει ιστορίες ετοιμάζεται να τις διαβάσει. Αν το δικό σας είναι τεσσάρων ή μεγαλύτερο και αρχίζει να προσέχει τα γράμματα, το Tiny Hands Learn: Ανάγνωση είναι ένα δωρεάν πρόγραμμα ανάγνωσης με τη φωνολογική μέθοδο, για ηλικίες δύο ως επτά, και ο οδηγός μας για το πώς μαθαίνει ένα παιδί να διαβάζει και να γράφει εξηγεί τα βήματα.

Τα παιδιά που αγαπούν να φτιάχνουν ήρωες συχνά χαίρονται και το Dress-Up Party, και τα μικρότερα αδέρφια μπορούν να παίξουν το Little House, ένα ήρεμο κουκλόσπιτο για ηλικίες δύο ως πέντε. Για να ζωγραφίσουν τη δική τους σκηνή από την αρχή, δοκιμάστε το Chalk Art.