Οδηγίες και χάρτες στο παιχνίδι: τι μαθαίνουν τα παιδιά εξερευνώντας μια μικρή πόλη

«Πήγαινε στο δωμάτιό σου, πάρε τα παπούτσια σου και φέρ’ τα στην εξώπορτα.» Τρία βήματα. Δες ένα παιδί τεσσάρων ή πέντε ετών να ξεκινά γεμάτο σιγουριά και να γυρίζει με έναν δεινόσαυρο στο χέρι. Συμβαίνει. Δεν είναι ανυπακοή. Είναι η μνήμη εργασίας και ο σχεδιασμός διαδρομής που καλούνται να κάνουν περισσότερα απ’ όσα μπορούν ακόμα, και είναι και οι δύο δεξιότητες που μεγαλώνουν με την εξάσκηση.

Δύο δεξιότητες κρυμμένες σε ένα θέλημα

Να κρατάς μια οδηγία. Μια οδηγία πολλών βημάτων πρέπει να αποθηκευτεί, να μείνει στη σωστή σειρά και να «τσεκάρεται» όσο προχωράς. Τα περισσότερα παιδιά ακολουθούν οδηγίες δύο βημάτων γύρω στα δυόμισι, και στα τρία με τέσσερα πολλά τα καταφέρνουν με τρία. Οι μεγαλύτερες αλυσίδες, ειδικά όταν υπάρχουν περισπασμοί στη διαδρομή, μένουν δύσκολες για χρόνια. Όταν ένα παιδί «ξεχνάει» το δεύτερο βήμα, συχνά δεν το έχει ξεχάσει τόσο, όσο του το έδιωξε από το μυαλό κάτι που είδε στον δρόμο.

Να ξέρεις πού είναι τα πράγματα. Τα παιδιά φτιάχνουν νοερούς χάρτες του κόσμου τους εκπληκτικά νωρίς, αλλά είναι γεμάτοι κενά: το σπίτι, ο παιδικός σταθμός, το σπίτι της γιαγιάς, η παιδική χαρά, ενωμένα με ένα «το αυτοκίνητο πάει για λίγη ώρα». Το να συμπληρωθεί ο χάρτης, να ξέρει δηλαδή ότι το μαγαζί είναι μετά την παιδική χαρά και πριν από τη γέφυρα, είναι δεξιότητα που έρχεται όταν περνάς ξανά και ξανά από έναν χώρο και προσέχεις.

Τα θελήματα εξασκούν και τα δύο μαζί. Γι’ αυτό είναι δύσκολα, και γι’ αυτό αξίζει να τα αναθέτεις.

Εξάσκηση σε οθόνη

Ένας μικρός, σταθερός κόσμος, που το παιδί μπορεί να τον γυρίζει ξανά και ξανά, είναι καλή εξάσκηση για τη δεύτερη δεξιότητα, και οι αποστολές μέσα σε αυτόν είναι καλή εξάσκηση για την πρώτη. Αυτός είναι όλος ο σχεδιασμός του Tiny Town.

Σε ένα χωριό από emoji είναι η μέρα της Γιορτής της Καλοσύνης. Οι κάτοικοι έχουν δώρα ο ένας για τον άλλον, που πρέπει να παραδοθούν. Το παιδί διαλέγει έναν ήρωα και περπατάει: δίπλα από τον φούρνο, κατά μήκος της παραλίας με τις βάρκες και τα δελφίνια, μέχρι το αεροδρόμιο όπου απογειώνονται αεροπλάνα. Μιλάς με έναν φίλο και παίρνεις το δώρο του. Βρίσκεις σε ποιον προορίζεται. Το παραδίδεις. Και ξανά από την αρχή, μέχρι να ολοκληρωθεί η γιορτή.

Τι λείπει σκόπιμα: εχθροί, χρονόμετρο, βαθμολογία, οποιοσδήποτε τρόπος να αποτύχεις. Τίποτα δεν σε κυνηγάει. Η μόνη έκπληξη είναι ένα κουταβάκι που μπορεί να αποφασίσει να σε ακολουθήσει. Το παιδί μπορεί να σταματήσει και να χαζεύει τα δελφίνια όσο θέλει.

Τι εξασκεί

• Να κρατάει μια οδηγία δύο μερών. «Ο φούρναρης έχει ένα δώρο για τον πιλότο.» Ποιος και πού, στο μυαλό σε όλη τη διαδρομή.
• Να φτιάχνει νοερό χάρτη. Μετά από δύο-τρεις επισκέψεις, τα παιδιά σταματούν να περιπλανιούνται και πάνε κατευθείαν στην παραλία, γιατί ξέρουν πού είναι. Εκείνη τη στιγμή φαίνεται η μάθηση.
• Να διαβάζει σύντομους διαλόγους. Οι κάτοικοι μιλούν με μία ή δύο προτάσεις. Στα τετράχρονα θα χρειαστεί να τις διαβάσεις εσύ· πολλά εξάχρονα τις διαβάζουν μόνα τους.
• Να σχεδιάζει. Τα μεγαλύτερα παιδιά προσέχουν ότι μπορούν να κουβαλούν δύο δώρα και να τα παραδώσουν και τα δύο σε μία διαδρομή, που είναι πραγματική βελτιστοποίηση διαδρομής.
• Η καλοσύνη είναι ο σκοπός. Ο στόχος είναι να κάνεις κάτι ωραίο για κάποιον άλλον. Μέσα σε ένα παιχνίδι είναι μικρό πράγμα, αλλά τα παιδιά το προσέχουν.

Χειρισμός

Σε laptop, τα βελάκια ή τα WASD κινούν τον ήρωα, και όταν πέσεις πάνω σε κάποιον ξεκινά η κουβέντα. Σε tablet, πατάς εκεί που θέλεις να πας και ο ήρωας περπατάει μέχρι εκεί από τους δρόμους· πατάς σε ένα πρόσωπο για να μιλήσεις. Όπως και να έχει, ο κόσμος είναι αρκετά ήρεμος ώστε το παιδί να μάθει τον χειρισμό χωρίς πίεση.

Παίζοντας μαζί

• Ρώτα πριν ξεκινήσει. «Πού λες να μένει ο πιλότος;» Η πρόβλεψη της διαδρομής είναι η δεξιότητα του χάρτη, ειπωμένη φωναχτά.
• Άφησέ το να χαθεί. Το να χαθείς σε έναν ασφαλή κόσμο χωρίς χρονόμετρο είναι ο τρόπος που γεμίζει ο χάρτης. Μην του δείχνεις εσύ τον δρόμο.
• Ξαναπείτε την αποστολή. «Ποιος σου έδωσε το δώρο; Για ποιον είναι;» Αυτή είναι η δεξιότητα του να κρατάς μια οδηγία, εξασκημένη φωναχτά.
• Προσέξτε την πόλη. Τα αεροπλάνα απογειώνονται με πρόγραμμα. Οι βάρκες λικνίζονται. Δείχνε του πράγματα· με τα σημεία αναφοράς προσανατολιζόμαστε και στον πραγματικό κόσμο.

Τι ακολουθεί

Στα παιδιά που τους αρέσουν τα θελήματα του Tiny Town συνήθως αρέσουν και οι αληθινές εκδοχές τους: μια λίστα για ψώνια με τρία πράγματα που είναι δική τους ευθύνη, ή ένας χάρτης της διαδρομής για το σχολείο ζωγραφισμένος από τα ίδια. Η εκδοχή στην οθόνη είναι μια πρόβα, και η πρόβα είναι ασφαλής.