Κατασκευές με τουβλάκια και ελεύθερο παιχνίδι: γιατί δεν πρέπει να υπάρχει λάθος απάντηση

Τα περισσότερα παιχνίδια που παίζει ένα παιδί έχουν μια σωστή απάντηση. Βρες το ζευγάρι, γράψε τη λέξη, φτάσε στην κορυφή. Με τα τουβλάκια είναι αλλιώς. Δεν υπάρχει σωστό σπίτι, ούτε τελειωμένη γέφυρα, ούτε βαθμολογία. Ένας σωρός από τουβλάκια γίνεται ό,τι αποφασίσει το παιδί, και η απόφαση μπορεί να αλλάξει στη μέση. Οι ερευνητές το λένε ανοιχτό ή ελεύθερο παιχνίδι, και είναι από τα πιο πολύτιμα είδη παιχνιδιού που υπάρχουν.

Τι μαθαίνει στην πράξη ένα παιδί όταν χτίζει

• Σχεδιασμό. Πριν μπει ένα τουβλάκι, το παιδί πρέπει να το διαλέξει. Ποιο είναι αρκετά φαρδύ για να καλύψει αυτό το κενό; Μήπως εκείνο είναι πολύ ψηλό; Κάθε τοποθέτηση είναι ένα μικρό σχέδιο, που γίνεται και δοκιμάζεται μέσα σε δευτερόλεπτα.
• Χωρική σκέψη. Πλάτη, ύψη, κενά και προεξοχές. Ένα παιδί που φτιάχνει σκεπή μαθαίνει ότι τα κεκλιμένα κομμάτια μπαίνουν μόνο στην κορυφή και ότι ένα μακρύ τουβλάκι μπορεί να ενώσει δύο πύργους.
• Πρώτη μηχανική. Γιατί στέκεται η γέφυρα; Επειδή και οι δύο άκρες της πατάνε κάπου. Βγάλε μια κολόνα και το κατάστρωμα πέφτει. Τα παιδιά ανακαλύπτουν την αιτία και τη δομή χτίζοντας και παρατηρώντας.
• Επιμονή. Μια κατασκευή που δεν πετυχαίνει δεν είναι αποτυχία, είναι η επόμενη εκδοχή. Με το ελεύθερο παιχνίδι, η νέα προσπάθεια μοιάζει φυσική και όχι σαν ήττα.
• Γλώσσα. «Κάτω από», «πάνω σε», «δίπλα σε», «ανάμεσα», «πιο φαρδύ». Το χτίσιμο είναι γεμάτο από τις λέξεις θέσης που προηγούνται των πρώτων μαθηματικών.

Γιατί έχει σημασία να μην υπάρχει λάθος

Όταν δεν μπορείς να αποτύχεις, δεν έχεις τίποτα να χάσεις αν δοκιμάσεις έναν πύργο που τρεμοπαίζει ή ένα παράξενο σχήμα, οπότε τα παιδιά συνήθως τολμούν πιο φιλόδοξα πράγματα. Αυτή η συνήθεια του πειραματισμού αξίζει να καλλιεργηθεί.

Σημαίνει επίσης ότι το παιχνίδι ανήκει στο παιδί. Όταν κανείς δεν μπορεί να του πει ότι το έκανε λάθος, αυτό που έχτισε είναι ολόδικό του, και τα παιδιά το καταλαβαίνουν.

Πώς το κάνει το Brick Builder

Το Brick Builder δίνει στα παιδιά μια μεγάλη βάση και ένα δίσκο με κομμάτια: τουβλάκια με φάρδος από μία έως έξι προεξοχές, κεκλιμένα κομμάτια για σκεπές, μια καμάρα με πραγματικό κενό από κάτω, κι ένα δέντρο, ένα λουλούδι, ένα σκυλάκι κι ένα παιδάκι για να τα στήσεις από πάνω. Διαλέγεις κομμάτι, πατάς εκεί που θέλεις να μπει, και πέφτει με τη βαρύτητα και κουμπώνει στις προεξοχές από κάτω. Ένα διάφανο περίγραμμα δείχνει πού θα προσγειωθεί πριν σηκωθεί το δάχτυλο, για να μπορεί να σημαδέψει και ένα παιδί τριών ετών.

Μόλις κουμπώσει ένα τουβλάκι, μένει στη θέση του. Αυτό έγινε σκόπιμα. Σε ένα χαλαρό παιχνίδι κατασκευών, ένας πύργος που γκρεμίζεται από μόνος του εκνευρίζει αντί να διασκεδάζει, γι’ αυτό τα τουβλάκια πέφτουν μόνο όταν το παιδί αφαιρέσει εκείνο που τα στηρίζει. Τότε όσα είναι από πάνω πέφτουν όλα μαζί, που είναι από μόνο του ένα μικρό μάθημα φυσικής.

Μερικές λεπτομέρειες υπάρχουν ειδικά για τους μικρούς κατασκευαστές:

1. Χωρίς χρονόμετρο και χωρίς βαθμολογία. Τίποτα να νικήσεις, τίποτα να χάσεις.
2. Ένα κουμπί αναίρεσης που δουλεύει πάντα, ώστε ένα τουβλάκι σε λάθος θέση να μην είναι ποτέ καταστροφή.
3. Η κατασκευή αποθηκεύεται στη συσκευή και είναι ακόμα εκεί την επόμενη μέρα. Το να ξαναβρίσκεις κάτι που έφτιαξες είναι κομμάτι της χαράς.
4. Ένα κουμπί που τα κουνάει όλα και τα ρίχνει επίτηδες. Τα περισσότερα παιδιά το βρίσκουν ξεκαρδιστικό, και η αναίρεση τα ξαναφέρνει όλα στη θέση τους.
5. Ένας κόσμος μεγαλύτερος από την οθόνη. Αν σύρεις ένα κομμάτι στην άκρη, η εικόνα μετακινείται, έτσι η κατασκευή μπορεί να μεγαλώνει προς τα πλάγια και προς τα πάνω.

Πώς να συμμετέχεις χωρίς να πάρεις τον έλεγχο

Το πιο δύσκολο για έναν μεγάλο είναι να μην το «διορθώσει». Μερικά πράγματα που βοηθούν:

• Ρώτα πριν προτείνεις. Το «Πες μου τι χτίζεις» πιάνει καλύτερα από το «Γιατί δεν φτιάχνεις ένα σπίτι;». Και άσε την απάντηση να αλλάξει.
• Περίγραψε, μην κρίνεις. Το «Το έκανες πολύ ψηλό» λέει περισσότερα από το «Τέλειο!», γιατί δείχνει στο παιδί τι πρόσεξες.
• Δώσε μια μικρή πρόκληση, όχι σχέδιο. Μια γέφυρα που να περνάει από κάτω το σκυλάκι. Ένα σπίτι με πόρτα. Έναν πύργο πιο ψηλό από το δέντρο.
• Χτίσε δίπλα του, στο δικό σου κομμάτι της βάσης. Τα παιδιά αντιγράφουν ιδέες που βλέπουν, και θα δανειστούν τις δικές σου αν το θελήσουν.
• Άφησέ το να γκρεμιστεί. Το γκρέμισμα είναι μέρος του χτισίματος. Η επόμενη κατασκευή συνήθως είναι πιο φιλόδοξη.

Και αληθινά τουβλάκια

Η οθόνη δεν αντικαθιστά ένα κουτί με αληθινά τουβλάκια στο πάτωμα: το βάρος στο χέρι, το κλικ κάτω από τον αντίχειρα, τον τρισδιάστατο γρίφο μιας κατασκευής που μπορεί να πέσει προς οποιαδήποτε μεριά. Το Brick Builder είναι καλή παρέα για ταξίδια, αίθουσες αναμονής και τις στιγμές που το πάτωμα δεν είναι επιλογή. Το ιδανικό είναι να υπάρχουν και τα δύο.

Τι ακολουθεί

Στα παιδιά που λατρεύουν το χτίσιμο συνήθως αρέσει και το Stack It Up, όπου τη θέση του σχεδιασμού παίρνουν η ισορροπία και ο σωστός συγχρονισμός, και το Dress-Up Party, η ίδια ιδέα του ελεύθερου παιχνιδιού για μικρότερα παιδιά, με ρούχα αντί για τουβλάκια.