Bouwen met blokjes en vrij spel: waarom er geen fout antwoord mag zijn

De meeste spelletjes die een kind speelt, hebben een goed antwoord. Zoek het paar, spel het woord, haal de top. Bouwblokjes zijn anders. Er is geen juist huis, geen afgemaakte brug, geen score. Een stapel blokjes wordt wat het kind ervan maakt, en halverwege mag dat zomaar iets anders worden. Onderzoekers noemen dit open spel of vrij spel, en het is een van de waardevolste vormen van spel die er zijn.

Wat kinderen echt leren van bouwen

• Plannen. Voordat een kind een blokje neerzet, moet het er eerst een kiezen. Welk blokje is breed genoeg om dit gat te overbruggen? Is dat te hoog? Elk blokje is een klein plan, in een paar seconden bedacht en uitgeprobeerd.
• Ruimtelijk inzicht. Breedtes, hoogtes, gaten en overhangende stukken. Een kind dat een dak bouwt, leert dat een schuin stuk alleen bovenop werkt, en dat een lang blok twee torens kan verbinden.
• Eerste techniek. Waarom blijft de brug staan? Omdat beide uiteinden ergens op rusten. Haal een pilaar weg en het wegdek zakt in. Kinderen ontdekken hoe oorzaak en constructie werken door zelf te bouwen en te kijken wat er gebeurt.
• Doorzetten. Een bouwwerk dat niet lukt, is geen mislukking maar de volgende versie. Bij vrij spel voelt opnieuw proberen heel gewoon, en niet als verliezen.
• Taal. ‘Onder’, ‘bovenop’, ‘naast’, ‘tussen’, ‘breder’. Bouwen zit vol met de plaatswoorden die aan het eerste rekenen voorafgaan.

Waarom het zo belangrijk is dat niets fout kan

Als je niet kunt verliezen, kost het niets om een wiebelige toren of een rare vorm te proberen, en dus durven kinderen meestal ambitieuzere dingen. En die gewoonte om te experimenteren is het waard om te stimuleren.

Het betekent ook dat het spel van het kind is. Als niemand kinderen kan vertellen dat ze het fout doen, is wat ze bouwen helemaal van henzelf, en dat merken ze.

Hoe Brick Builder dat aanpakt

Brick Builder geeft kinderen een brede bouwplaat en een bak met onderdelen: blokjes van één tot zes noppen breed, schuine stukken voor daken, een boog met echt een opening eronder, en een boom, een bloem, een hond en een kind om bovenop te zetten. Kies een onderdeel, tik op de plek waar het moet komen, en het valt naar beneden en klikt vast op de noppen eronder. Een doorzichtige omtrek laat zien waar het terechtkomt voordat de vinger loslaat, zodat ook een driejarige kan mikken.

Als een blokje eenmaal vastgeklikt is, blijft het zitten. Dat is een bewuste keuze. In een rustig bouwspel is een toren die vanzelf instort eerder frustrerend dan leuk, daarom vallen blokjes alleen als het kind het blokje weghaalt waar ze op steunen. Dan zakken de blokjes erboven samen naar beneden, en dat is op zich al een klein natuurkundelesje.

Een paar dingen zitten er speciaal voor jonge bouwers in:

1. Geen timer en geen score. Niets om te verslaan, niets om te verliezen.
2. Een terugknop die altijd werkt, zodat één verkeerd blokje nooit een ramp is.
3. Het bouwwerk wordt op het apparaat bewaard en staat er morgen nog. Verder kunnen met iets wat je zelf gemaakt hebt, hoort bij het plezier.
4. Een schudknop die alles expres omgooit. De meeste kinderen vinden dat hilarisch, en met de terugknop staat alles er zo weer.
5. Een wereld die groter is dan het scherm. Sleep je een onderdeel naar de rand, dan schuift het beeld mee, zodat een bouwwerk opzij en omhoog kan blijven groeien.

Meespelen zonder het over te nemen

Het moeilijkste voor een volwassene: niet gaan verbeteren. Een paar dingen die helpen:

• Vraag voordat je iets voorstelt. ‘Vertel eens wat je aan het bouwen bent’ werkt beter dan ‘Waarom maak je geen huis?’ En het antwoord mag veranderen.
• Beschrijf, oordeel niet. ‘Wat heb je hem hoog gemaakt’ zegt meer dan ‘Goed zo’, omdat het laat zien wat je echt gezien hebt.
• Geef een kleine uitdaging, geen plan. Een brug waar een hond onderdoor kan. Een huis met een deur. Een toren die hoger is dan de boom.
• Bouw ernaast, op je eigen stukje van de plaat. Kinderen kijken graag ideeën af, en als ze willen, lenen ze de jouwe.
• Laat ze het gerust omgooien. Een bouwwerk slopen hoort bij bouwen. Het volgende wordt meestal nog ambitieuzer.

Echte blokjes horen er ook bij

Een scherm kan een doos echte blokjes op de vloer niet vervangen: het gewicht in je hand, de klik onder je duim, de driedimensionale puzzel van een bouwwerk dat alle kanten op kan vallen. Brick Builder is een fijne aanvulling voor op reis, in de wachtkamer en op momenten dat de vloer geen optie is. Het liefst doe je allebei.

Hoe nu verder?

Kinderen die graag bouwen, vinden vaak ook Stack It Up leuk, waar evenwicht en timing het van plannen overnemen, en Dress-Up Party, hetzelfde vrije spel voor jongere kinderen, met kleren in plaats van blokjes.