Çocuklar için refleks oyunları: zamanlama, motor kontrol ve ne zaman durulacağını bilmek

Dört yaş civarında pek çok çocuk zor oyunlar istemeye başlar. Kafa karıştıran ya da korkutan değil; parktaki tırmanma kulesi gibi zor: ne yapılacağı belli, ama başaramama ihtimali de gerçek. Refleks oyunları, yani dokunup zıpladığınız, yön verip engellerden kaçtığınız oyunlar, o tırmanma kulesinin ekrandaki karşılığıdır. İyi tasarlandıklarında gerçek beceriler kazandırırlar. Kötü tasarlandıklarında ise yatma saatinde krizle biterler.

Bir refleks oyunu ne öğretir?

• Zamanlama. Yalnızca basmak değil, doğru anda basmak. Balloon Float tek tuşlu bir oyun: dokunursanız balon yükselir, dokunmazsanız alçalır. Bütün mesele ne zaman basacağınızda.
• Öngörü. Bir engelin nerede olduğunu değil, nerede olacağını kestirmek. Bu, top yakalamaya çok benzer; çoğu çocuk topu ancak dört yaş civarında güvenle yakalamaya başlar.
• İvme. Rocket Ride’daki roket, yön vermeyi bıraktıktan sonra da kaymaya devam eder. Sonuca ihtiyaç duymadan önce harekete geçmek gerektiğini öğrenmek şaşırtıcı ölçüde derin bir fikirdir ve ileride bisiklete binmekten fizik dersine kadar pek çok yerde karşımıza çıkar.
• Elindekini idareli kullanmak. Üç can. İki canı kalan bir çocuk, hiç canı kalmamış bir çocuktan farklı oynar; bu da planlamadır.
• Başarısızlıkla başa çıkmak. Her refleks oyunu er geç bir çarpışmayla biter. Oyunun bu çarpışmayı nasıl sunduğu, çocuğun bundan yılmamayı mı yoksa hırçınlığı mı öğreneceğini belirler.

Can sistemi neden “oyun bitti” ekranından iyidir?

Kırmızı harflerle GAME OVER yazan ani bir siyah ekran, beş yaşındaki bir çocuk için küçük bir acımasızlıktır. Şunu söyler: başaramadın, her şey gitti. Can sistemi ise başka bir şey söyler: bir canın gitti, devam et. Balloon Float da Rocket Ride da üç canla oynanır; bir çarpışmadan sonra çocuğun toparlanabilmesi için kısa bir dokunulmazlık anı vardır; oyun sonunda çıkan kartta skor, yanında en iyi skorla birlikte gösterilir ve yeniden denemek için tek bir dokunuş yeter. Mesaj “kaybettin” değil, “bak, buraya kadar geldin”.

İki oyun, iki seviye

Balloon Float, yaklaşık dört yaşından itibaren. Tek tuş. Balonu şişirip yükseltmek için dokunun; engeller sağdan süzülerek gelir; yıldızları toplayın. Güçlendiriciler oyuna çeşit katar: bir kalkan, bir gökkuşağı izi, bir mıknatıs, ağır çekim bir an, bir sürpriz kutusu. İlk otuz saniye sakin geçer, hız yavaş yavaş artar. Dört yaşındakiler erkenden çarpsalar bile havada süzülmenin keyfini çıkarır.

Rocket Ride, yaklaşık beş yaşından itibaren. İki yön, bir de hızlanma ve fren. Asteroitlerin, uyduların ve UFO’ların arasından geçin, yıldız ve yakıt toplayın, olabildiğince yükseğe tırmanın. Reflekslerin yanında planlama da gerektirir; bu yüzden bir yaş daha büyükler için. Tablette ekranın sol ya da sağ yarısına dokunarak yön verilir; iki başparmakla rahatça oynanır.

Eğlenceli kalması için

1. Önce kendiniz oynayın. Çocuğun önünde birkaç kez çarpın. Kendi çarpışmasına gülen bir anne ya da baba, çocuğa da aynısını yapabileceğini gösterir.
2. Skoru değil, beceriyi övün. “Boşluğun gelmesini bekledin!” demek, “300 puan aldın!” demekten daha iyidir.
3. Kısa tutun. Refleks oyunları yoğundur. On dakika Rocket Ride, altı yaşındaki bir çocuk için epey yoğun bir konsantrasyon demektir.
4. İşaretleri kollayın. Artan öfke genellikle daha hızlı, daha özensiz dokunuşlarla kendini belli eder. “Bir kez daha, sonra başka bir şey yapalım” demenin tam zamanı o andır: krizden sonra değil, önce.
5. En iyi skor onun olsun. İki oyun da en iyi skoru cihazda saklar. Kendi rekorunu kırmaya çalışmak hevesi artırır; kardeşinin rekoruyla yarışmak ise kavgaya döner.

Ekran süresi üzerine bir not

Refleks oyunları, bu sitede “video oyunu”na en çok benzeyen oyunlar; süreye en çok dikkat edilmesi gerekenler de bunlar. Öte yandan spora en çok benzeyenler de onlar: net bir hedef, gözle görülür bir gelişme ve canlar bitince kendiliğinden gelen bir son. Onlara bahçedeki futbol topu gibi bakın: yirmi dakika için harika, bütün öğleden sonra için değil.

Buradan sonra

Rocket Ride’daki roketin kaymasını kontrol etmeyi öğrenen bir çocuk, refleksten çok strateji isteyen oyunlara hazırdır. Math Ninja bir refleks oyununa hiç benzemez, ama gazı erkenden vermeyi öğrenen çocuk, 9 eklemek için 10 ekleyip bir geri gelmeyi öğrenmekten de keyif alacaktır.