Trò chơi giúp bé bình tĩnh: chơi giác quan chậm rãi để bé lắng lại
Phần lớn trò chơi cho trẻ em được làm ra để gây phấn khích: điểm số, đồng hồ đếm giờ, ánh sáng nhấp nháy, phần thưởng sau mỗi vài giây và một câu “thêm một màn nữa” ở cuối. Điều đó cũng có chỗ của nó. Nhưng vào cuối một ngày dài, sau giờ học hay trước giấc ngủ trưa, trẻ cần điều ngược lại: một thứ giúp bé chậm lại thay vì làm bé hăng lên.
Mình đã tập yoga và thiền nhiều năm, và điều giúp mình nhiều nhất lại rất đơn giản: ngắm một thứ gì đó chậm rãi, như nước, lá cây hay mây, và để hơi thở của mình đi theo nó. Mình muốn con gái mình có một trò chơi tác động theo cách tương tự, nên mình đã tự làm một trò. Bài viết này là những gì mình học được về điều khiến việc chơi trở nên êm dịu, trên màn hình cũng như ngoài đời.
Điều gì khiến một trò chơi êm dịu
- Không có mục tiêu, không có đồng hồ. Không có gì để thắng, không có gì để thua, không đếm ngược. Bé không thể thất bại, nên chẳng có gì để bực bội.
- Chuyển động chậm rồi lắng xuống. Mọi thứ trôi, mờ dần và tự dừng lại. Mắt bé dõi theo, và cơ thể thường đi theo đôi mắt.
- Âm thanh tự nhiên, nhẹ nhàng. Nước, gió, một tiếng chuông khẽ. Không có nhạc tranh giành sự chú ý, không có giọng nói to cổ vũ.
- Mỗi hành động đều được đáp lại nhẹ nhàng. Lần chạm nào cũng tạo ra điều gì đó, nên bé thấy mình làm chủ, nhưng không có gì diễn ra nhanh hay đột ngột.
- Dễ dừng lại. Không có chuỗi ngày liên tiếp, không có màn chơi dở dang, không có câu “mai quay lại nhé” để níu chân bé.
- Có thiên nhiên thì càng tốt. Các nhà tâm lý học nghiên cứu về sự chú ý gọi kiểu hứng thú mà nước, lá cây và cá tạo ra là “sự cuốn hút nhẹ nhàng” (soft fascination): nó giữ ánh mắt mà không đòi hỏi cố gắng, nên giúp ta nghỉ ngơi. Một nghiên cứu tại Thủy cung Biển Quốc gia của Anh cho thấy ngắm các bể cá làm nhịp tim của khách tham quan chậm lại và tâm trạng tốt lên, và hiệu quả càng lớn khi có càng nhiều cá.
Chơi êm dịu không cần màn hình
Những trò chơi êm dịu hay nhất không cần màn hình chút nào:
- Một bát nước. Một cái bát rộng, vài thứ nổi được (nút bần, chiếc lá, nắp chai) và một cái thìa để nhỏ nước. Ngắm những vòng sóng lan ra và những chiếc thuyền nhỏ bập bềnh. Chuẩn bị sẵn khăn nhé.
- Lọ kim tuyến. Lắc lên, rồi cùng nhau thở thật chậm cho đến khi hạt kim tuyến cuối cùng chìm xuống.
- Bong bóng chậm. Thổi bong bóng xà phòng thật chậm, để nó lớn lên rồi mới bay đi. Thổi chậm chính là thở chậm, chỉ là khoác một chiếc áo khác.
- Ngắm mưa. Ngồi bên cửa sổ và chọn hai giọt nước để xem giọt nào chạy xuống kính trước.
- Khay cát. Dùng một ngón tay vẽ những đường trên cát hoặc muối, rồi xoa phẳng và bắt đầu lại.
Một trò chơi êm dịu trên màn hình: Zen Pond
Đôi khi thứ có sẵn trong tay lại là màn hình: trên xe, trong chuyến đi, hay khi bố mẹ cần mười phút yên tĩnh. Vì thế mình làm ra Zen Pond, một hồ cá koi nhìn từ trên xuống, theo đủ cả sáu điều trên.
Nước ở đây chuyển động như nước thật. Mỗi lần chạm, một vòng sóng gợn lan ra, dội lại từ bờ rồi tan dần, và ánh sáng bị bẻ cong qua đó, rọi xuống những viên sỏi bên dưới. Cá koi lướt đi dưới mặt nước: chạm gần một chú là nó vụt đi, rồi những chú tò mò lại bơi về xem bé vừa làm gì. Giữ yên một ngón tay là chúng tụ lại quanh đó. Có một chú ếch nhảy xuống nước khi bé chạm vào, một chú chuồn chuồn, những bông sen ngân lên như chiếc chuông xoay, và thỉnh thoảng là một cơn mưa nhẹ. Mọi âm thanh đều là tiếng nước. Không có chữ và không có gì để thắng.
Trò chơi hợp từ lúc 1 tuổi, khi mỗi lần chạm làm nước chuyển động là cả một phép màu, đến 10 tuổi, khi trẻ bắt đầu thí nghiệm: chạm hai chỗ cùng lúc để xem sóng gợn đan nhau, dẫn một chú cá koi bằng ngón tay chậm rãi, cho cá ăn ở một góc để xem ai đến trước.
Dùng thế nào cho tốt
- Ngồi cùng nhau, bật tiếng, để âm lượng nhỏ. Một trò chơi êm dịu hiệu quả nhất khi được chia sẻ. Hãy ngắm cùng con thay vì đưa máy cho con rồi thôi.
- Thở theo sóng gợn. Chạm vào mặt nước và hít vào thật chậm trong lúc vòng sóng lớn dần, rồi thở ra khi nó tan đi. Ba bốn vòng là đủ. Trẻ bắt chước dễ dàng vì các con nhìn thấy được.
- Chơi ngắn thôi. Năm đến mười phút là đủ. Hãy dừng khi vẫn còn dễ chịu, trước khi sự chán chuyển thành bồn chồn.
- Chừa khoảng cách trước giờ ngủ. Ngay cả một màn hình êm dịu cũng có thể làm bé khó ngủ hơn nếu dùng ngay trước khi đi ngủ, nên hãy dùng sớm hơn trong nếp sinh hoạt buổi tối và chuyển sang sách hay một bài hát trong giờ cuối cùng.
- Dùng như một nhịp cầu, không phải cách chữa. Giữa cơn ăn vạ, bé cần bố mẹ chứ không cần trò chơi. Một trò chơi êm dịu dành cho lúc sau đó, khi bé đã sẵn sàng lắng lại, hoặc như một khoảng nghỉ yên tĩnh trước khi mọi thứ dồn lên. Bài viết về hoạt động giúp bé bình tĩnh lại nói về những gì nên làm và nên nói ngay trong khoảnh khắc khó khăn ấy.
Những trò chơi êm dịu khác trên Tiny Hands
Color Drops là trò chơi êm dịu cho các bé nhỏ nhất: mỗi phím bấm hay lần chạm thả xuống một giọt màu nước cùng một nốt nhạc nhẹ, và màu sắc phai dần thật chậm. Bé lớn hơn thích chăm sóc một thứ gì đó có thể thử Tiny Pet, còn Grace's Garden là một khu vườn như trong truyện tranh để vun trồng chậm rãi. Nếu bé cần giúp đỡ với chính cảm xúc của mình, Feel có những bài tập bình tĩnh ngắn có hướng dẫn cho trẻ từ 2 đến 7 tuổi.
Trò chơi sôi động cũng có chỗ của nó. Mục đích không phải là làm mọi trò chơi đều êm dịu, mà là có sẵn một trò cho những lúc bé cần bình tĩnh.
