Sự sống trong hồ cho bé: cá koi, ếch, chuồn chuồn và hoa sen
Một cái hồ là một trong những nơi tuyệt nhất để học về thiên nhiên: đủ nhỏ để nhìn thấy mọi thứ, đầy những con vật biết đổi hình dạng, bơi, nhảy và bay, và phủ đầy mặt nước làm những điều kỳ thú khi bé chạm vào. Dưới đây là những điều mà con gái mình và mình thích nhất trong lúc mình làm Zen Pond, cùng vài điều để thử ở nhà.
Cá koi: viên ngọc của hồ
- Cá koi là cá chép, được lai tạo vì màu sắc. Người nông dân ở Nhật Bản bắt đầu lai tạo cá chép nhiều màu khoảng hai trăm năm trước. Tên tiếng Nhật, nishikigoi, có nghĩa là “cá chép gấm”, theo tên loại vải gấm có hoa văn rực rỡ.
- Chúng có thể sống rất lâu. Được chăm sóc tốt, nhiều chú cá koi sống từ 25 đến 35 năm, nên một chú cá koi có thể lớn tuổi hơn cả bé đang cho nó ăn.
- Chúng có râu. Cá koi có hai đôi râu nhỏ ở hai bên khóe miệng, dùng để sờ và nếm tìm thức ăn dưới đáy.
- Mỗi kiểu hoa văn đều có tên. Trong Zen Pond, bé có thể tìm thấy vài kiểu: kohaku màu trắng với những mảng đỏ, showa màu đen với đỏ và trắng, ogon vàng óng toàn thân, và tancho màu trắng với một chấm đỏ tròn trên đầu, được đặt tên theo loài sếu đầu đỏ.
- Chúng ngoi lên khi chờ được cho ăn. Cá koi nhớ chỗ thức ăn rơi xuống, và chúng ngoi lên mặt nước, há miệng ở đúng chỗ đó. Vì vậy mà cá koi trong Zen Pond bơi về và “hôn” lên mặt nước nơi bé vừa chạm.
Ếch: hai cuộc đời trong một
- Ếch bắt đầu cuộc đời là một quả trứng trong một khối thạch gọi là trứng ếch. Trứng nở ra nòng nọc, thở bằng mang như cá, rồi dần dần mọc chân, mất đuôi và bò lên bờ thành một chú ếch con tí hon.
- Ếch thở bằng da cũng như bằng phổi. Vì vậy da ếch phải luôn ẩm, và ếch cần nước sạch.
- Ếch dùng mắt để nuốt. Khi nuốt thức ăn, ếch kéo mắt thụt vào trong đầu, và đôi mắt giúp đẩy thức ăn xuống cổ họng.
- Ếch rất thích lá súng vì đó là chỗ ngồi an toàn, đầy nắng để rình côn trùng, lại có nước ngay bên cạnh để nhanh chóng trốn đi. Chạm vào chú ếch trong Zen Pond là bé sẽ thấy cú trốn ấy: một cú nhảy thật xa và một tiếng tõm.
Chuồn chuồn: những nghệ sĩ nhào lộn cổ xưa
- Họ hàng của chuồn chuồn còn có trước cả khủng long. Khoảng 300 triệu năm trước, những họ hàng khổng lồ của chuồn chuồn bay lượn với đôi cánh rộng bằng cánh chim bồ câu.
- Chuồn chuồn sống phần lớn cuộc đời dưới nước. Nó nở ra thành ấu trùng sống trong hồ nhiều tháng, có khi nhiều năm, rồi mới bò lên một thân cây, lột da và bay đi thành chuồn chuồn trưởng thành.
- Chúng bay cực giỏi. Chuồn chuồn có thể đứng yên một chỗ trên không, đổi hướng trong chớp mắt, thậm chí bay lùi. Đôi mắt to của nó nhìn được gần như khắp xung quanh đầu.
Lá súng và hoa sen
- Lá súng nổi, lá sen đứng. Lá súng nằm phẳng trên mặt nước và có một khía cắt vào. Lá sen tròn, không có khía, và thường vươn cao khỏi mặt nước trên những cuống dài.
- Lá sen không bao giờ ướt. Nước lăn khỏi lá thành những hạt tròn và cuốn bụi đi theo. Các nhà khoa học gọi đây là “hiệu ứng lá sen” và bắt chước nó để làm ra sơn và vải tự làm sạch.
- Cả hai đều mọc từ rễ trong bùn dưới đáy hồ, với những thân dài vươn lên phía ánh sáng.
- Một trò tìm điểm khác biệt trong Zen Pond: trong trò chơi, những chiếc lá nổi là lá súng có khía, và những bông hoa giống hoa sen nở trên đó. Ở hồ thật, hoa và lá thuộc về hai loài cây khác nhau. Bé có nhận ra cái nào là cái nào không?
Nước biết làm ảo thuật
- Sóng gợn là một làn sóng năng lượng đi qua nước. Bản thân nước chủ yếu chỉ nhấp nhô lên xuống khi vòng sóng đi qua, nên một chiếc lá nổi chỉ bập bềnh tại chỗ chứ không theo sóng trôi tới tận bờ.
- Sóng gợn dội lại. Khi một vòng sóng chạm tới bờ hồ, nó phản xạ trở lại, và hai làn sóng có thể đi xuyên qua nhau rồi tiếp tục lan đi.
- Nước bẻ cong ánh sáng. Ánh sáng đổi hướng khi đi từ không khí vào nước. Vì thế ống hút trong cốc nước trông như bị gãy, và những viên sỏi dưới đáy hồ như rung rinh khi mặt nước chuyển động.
- Sóng gợn vẽ tranh bằng ánh nắng. Những gợn sóng cong hội tụ ánh nắng thành những đường sáng lấp lánh, rung rinh dưới đáy hồ hay bể bơi. Bé có thể thấy chúng lung linh trên những viên đá trong Zen Pond.
Những điều thử ở nhà
- Khay sóng gợn. Đổ một chút nước vào khay nướng bánh và nhỏ nước vào bằng thìa. Thử một giọt ở giữa, rồi hai giọt cùng lúc ở hai chỗ khác nhau, và ngắm các vòng sóng gặp nhau rồi đan qua nhau. Chiếu đèn pin từ trên xuống sẽ làm hiện ra những hoa văn ánh sáng trên bàn.
- Chiếc bút chì gãy. Đặt một cây bút chì vào cốc nước trong và nhìn từ bên cạnh. Nó gãy ở đâu nhỉ?
- Đi thăm hồ. Tìm trứng ếch vào mùa xuân, nòng nọc vào đầu mùa hè và chuồn chuồn vào những ngày ấm áp. Hãy nhìn và lắng nghe, nhưng để các con vật ở yên nơi chúng sống. Với bé nhỏ, người lớn luôn ở trong tầm tay khi ở gần nước.
- Vẽ cái hồ nhìn từ trên xuống. Vẽ sỏi trước, rồi đến cá, rồi lá súng ở trên cùng. Đó là một cách thật hay để trò chuyện về những gì ở dưới nước và những gì ở trên mặt nước.
- Cho cá ăn, rồi đếm. Trong Zen Pond, chạm vào bát thức ăn ở góc và thả một nhúm thức ăn: có bao nhiêu chú cá koi bơi tới? Chú nào đến trước, chú to hay chú nhỏ?
Nếu bé yêu thiên nhiên, Grace's Garden là một khu vườn dịu dàng để vun trồng, và bài viết về chơi thế giới thu nhỏ có những ý tưởng để làm một cái hồ của riêng bé ngay trên bàn bếp.
